Strona główna

Z PAR Wiki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Spis treści

PRAWO RODZINNE DLA ASYSTENTÓW RODZINY

Mieszkanie dla rodziny

Umowa najmu jako instytucja realizacji interesów mieszkaniowych rodziny

Kodeks cywilny określa umowę najmu [1] jako oddanie przez wynajmującego (czyli osobę, która daną rzecz posiada) do używania rzecz przez najemcę na czas oznaczony lub nieoznaczony w zamian za czynsz płacony wynajmującemu, który może być pieniędzmi bądź innymi świadczeniami. Obowiązkiem wynajmującego jest dbanie o to, aby rzecz nadawała się do użytku, jednakże to na najemcy ciąży obowiązek używania rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem. Oznacza to, że wynajmujący jest odpowiedzialny za gwarantowanie możliwości używania rzeczy, za to najemca jest odpowiedzialny za drobne nakłady związane ze zwykłym używaniem rzeczy. Najemca zdaje rzecz w stanie niepogorszonym. Najemca, jeśli rzecz wymaga napraw, aby móc jej używać, może wyznaczyć termin wykonania napraw wynajmującemu – jeśli ten nie wywiąże się do tego czasu z zobowiązania, najemca może dokonać koniecznych napraw na koszt wynajmującego. Taką potrzebę należy zgłosić niezwłocznie.

Problematyczne aspekty najmu a uprawnienia wynajmującego

Jeśli pojawi się zniszczenie niezależne od wynajmującego, to nie ma obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego. Jeśli rzecz ma wady i je odkryliśmy po zawarciu umowy, to możemy rościć sobie prawo o obniżenie czynszu na czas trwania wad bądź wypowiedzenia umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia. UWAGA! Jeśli dotyczy to lokalu, a wady zagrażają zdrowiu, to najemca może wypowiedzieć najem bez zachowania terminów wypowiedzenia nawet jeśli o wadach wiedzieliśmy. Wynajmujący może wypowiedzieć umowę be zachowania terminów wypowiedzenia jeśli najemca używa rzeczy w sposób sprzeczny z umową bądź przeznaczeniem rzeczy i mimo upomnień nie zaprzestaje takiego działania, a także jeśli naraża rzecz na utratę lub uszkodzenie. Jeśli najemca nie płaci za co najmniej dwa pełne okresy płatności, to wynajmujący może najem wypowiedzieć bez zachowania terminów wypowiedzenia. UWAGA ! Jeśli dotyczy to lokalu, to zamiar ten należy przekazać na piśmie, udzielając dodatkowego, miesięcznego terminu do zapłaty zaległego czynszu. Wynajmujący lokal może wypowiedzieć najem bez zachowania terminów, jeśli najemca w sposób rażący lub uporczywy wykracza przeciwko obowiązkowemu porządkowi domowemu albo przez swoje niewłaściwe zachowanie czyni korzystanie z innych lokali w budynku uciążliwym. wypowiedzenia Najemca nie ma prawa zmieniać rzeczy sprzecznie z umową lub przeznaczeniem rzeczy.Ma za to prawo do podnajmu czy oddania w bezpłatne używanie, jeśli umowa mu tego nie zabrania. UWAGA ! Jeśli dotyczy to lokalu, to najemca nie ma prawa do podnajmowania bądź oddawania w bezpłatne używanie bez zgody wynajmującego, chyba że osoba, która ma lokal podnajmować bądź bezpłatnie używać jest osobą, wobec której najemca jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym. Wynajmujący ma wobec najemcy prawo zastawu wobec rzeczy wniesionych do przedmiotu najmu, chyba że rzeczy te nie podlegają zajęciu, jeśli potrzeba zabezpieczenia czynszu bądź świadczeń dodatkowych, z którymi najemca zalega nie dłużej niż rok. UWAGA ! Jeśli dotyczy to lokalu, to ustawowe prawo zastawu rozciąga się również na ruchomości członków rodziny najemcy mieszkających razem z nim. To prawo wygasa, gdy rzeczy obciążone zastawem zostaną z przedmiotu najmu usunięte, ale wynajmujący może temu się sprzeciwić i na własne niebezpieczeństwo zatrzymać je do zabezpieczenia bądź zapłacenia zaległego czynszu. Ulepszenia najemcy względem rzeczy wynajmujący może zatrzymać za zapłatą sumy odpowiadającej ich wartości w chwili zwrotu albo żądać przywrócenia stanu poprzedniego od najemcy. Roszczenia wynajmującego wobec najemcy o naprawienie szkody, a także roszczenia najemcy wobec wynajmującego o zwrot nakładów na rzecz albo zwrot nadpłaconego czynszu przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy. Najem lokalu jest wspólny dla małżonków niezależnie od stosunków majątkowych, jeśli lokal służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych rodziny i nawiązanie stosunku najmu miało miejsce podczas trwania małżeństwa. W razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu wstępują: małżonek niebędący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka, inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych, oraz osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą, ale tylko jeśli stale zamieszkiwały z najemcą w chwili jego śmierci. Inaczej, stosunek najmu lokalu wygasa. Nie ma to miejsca, jeśli mowa o śmierci jednego ze współnajemców.

Wypowiedzenie umowy najmu - terminy

Umowę na czas nieoznaczony obie strony mogą wypowiedzieć zgodnie z terminami umownymi bądź przy ich braku, terminami ustawowymi, które wyglądają następująco:

1) Gdy czynsz opłacany jest w odstępie czasu dłuższym niż miesiąc – najpóźniej trzy miesiące naprzód końca kwartału kalendarzowego.

2) Gdy czynsz opłacany jest miesięcznie – na miesiąc naprzód na koniec miesiąca kalendarzowego. UWAGA! Jeśli dotyczy to najmu lokalu – najpóźniej na trzy miesiące naprzód na koniec miesiąca kalendarzowego.

3)Gdy czynsz opłacany jest krócej – trzy dni naprzód.

4) Gdy czynsz opłacany jest dziennie – jeden dzień naprzód.

Jeśli umowa nie określa terminu płatności czynszu, to ma być on płacony miesięcznie, do dziesiątego dnia miesiąca. Jeśli umowa najmu nieruchomości lub pomieszczenia na czas dłuższy niż rok nie zostaje spisana, to jest ona umową na czas nieoznaczony. Jeśli najem zostaje zawarty na czas dłuższy niż 10 lat, to po upływie tego terminu staje się umową na czas nieoznaczony. Jeśli po upływie terminu oznaczonego w umowie albo wypowiedzeniu, a najemca nadal używa z rzeczy za zgodą wynajmującego, to w razie wątpliwości uznaje się, że najem został przedłużony na czas nieoznaczony. Umowę na czas oznaczony obie strony mogą wypowiedzieć zgodnie z terminami umownymi. Jeśli umowa nie określa kiedy uiszczać czynsz, to powinien być on płacony z góry: jeśli wynajem trwa krócej niż miesiąc to za cały czas najmu, a jeśli dłużej niż miesiąc to comiesięcznie, do dziesiątego dnia miesiąca. Jeśli rzecz najęta zostanie zbyta, to umowa oznaczona nie może zostać wypowiedziana przez nabywcę z zachowaniem terminów wypowiedzenia. Nabywcy lokali nie korzystają z przepisów dotyczących wypowiedzenia, chyba że najemca nie objął jeszcze lokalu. Jeśli osoby wstąpiły w stosunek najmu lokalu mieszkalnego na podstawie Art. 691 § 1., to mogą ten najem wypowiedzieć z zachowaniem terminów ustawowych nawet jeśli umowa ta była umową na czas oznaczony.

Ustawa o ochronie praw lokatorów a typy umowy najmu

Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego dokładniej określa prawa i obowiązki najemców i wynajmujących, ale dotyczy to najmu komunalnego. Ze względu na swobodę umów, najważniejsze dla lokatorów zapisy nie obowiązują przy wolnorynkowych najmach: okazjonalnym, instytucjonalnym oraz instytucjonalnym z dojściem do własności.

Przy wynajmie komunalnym możemy spodziewać się otwartego katalogu odpowiedzialności wynajmujących i zamkniętego katalogu dla najemców, kontroli czynszów, gwarantowania mieszkania socjalnego w przypadku eksmisji, okresu ochronnego, czy umowy najmu na czas nieoznaczony. Najlepszym wobec tego sposobem najmowania lokalu będzie najmowanie go od Państwa.

Najem okazjonalny [2] to najem lokalu mieszkalnego, którego właściciel będący osobą fizyczną i nie prowadzący działalności gospodarczej w zakresie wynajmowania lokali, który zawiera się na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat. Sama ustawa wskazuje w katalogu otwartym, aby najemca udowodnił, iż ma możliwość zamieszkania gdzie indziej w przypadku eksmisji. Jeśli wskazany lokal nie spełniałby już tego warunku, to najemca może spotkać się z siedmiodniowym wypowiedzeniem ze strony właściciela.

Najem instytucjonalny stosowany jest przez Państwo, osoby i firmy zajmujące się działalnością gospodarczą w zakresie wynajmowania lokali. Taka umowa jest zawsze oznaczona, nigdy nie staje się nieoznaczona, wymaganym jest notarialne oświadczenie, że w razie eksmisji nie będzie miał prawa do lokalu socjalnego ani pomieszczenia tymczasowego.

Wynajmujący może wypowiedzieć umowę, jeśli: 2. Nie później niż na miesiąc naprzód, na koniec miesiąca kalendarzowego,właściciel może wypowiedzieć stosunek prawny, jeżeli lokator: 1) pomimo pisemnego upomnienia nadal używa lokalu w sposób sprzeczny z umową lub niezgodnie z jego przeznaczeniem lub zaniedbuje obowiązki, dopuszczając do powstania szkód, lub niszczy urządzenia przeznaczone do wspólnego korzystania przez mieszkańców albo wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciwko porządkowi domowemu, czyniąc uciążliwym korzystanie z innych lokali, lub 2) jest w zwłoce z zapłatą czynszu, innych opłat za używanie lokalu lub opłat niezależnych od właściciela pobieranych przez właściciela tylko w przypadkach, gdy lokator nie ma zawartej umowy bezpośrednio z dostawcą mediów lub dostawcą usług, co najmniej za trzy pełne okresy płatności pomimo uprzedzenia go na piśmie o zamiarze wypowiedzenia stosunku prawnego i wyznaczenia dodatkowego, miesięcznego terminu do zapłaty zaległych i bieżących należności, lub 3) wynajął, podnajął albo oddał do bezpłatnego używania lokal lub jego część bez wymaganej pisemnej zgody właściciela,

Dyskryminacja lokatorów

Dyskryminacja na rynku najmu w Polsce jest legalna, choć kierunki prawa europejskiego starają się ograniczać swobodę umów, celem ochrony słabiej położonych lokatorów[3]. Nawet przy doniesieniach medialnych, to nie to zdarzenie jest powodem składania wniosków do prokuratury.[4] Do tego dochodzi do wielu zaburzeń w stosowaniu prawa m.in. względem bezdomnych[5][6], dzikich eksmisji czy zarządzaniem zasobem mieszkaniowym gminy.[7]

Przykładowe organizacje lokatorskie, do których warto zwracać się z prośbą o pomoc : Komitet Obrony Praw Lokatorów [8] , głównie działający w Warszawie, Akcja Lokatorska[9], głównie działająca we Wrocławiu, Ruch Sprawiedliwości Społecznej[10], działająca w wielu miastach w Polsce, z aktywnym kołem w Gdańsku.

Ze względu na bardzo głośną sprawę tzw. dzikiej reprywatyzacji w Warszawie powstały reportaże o sytuacjach lokatorów w Polsce, m.in.:

Wszystkich nas nie spalicie[11],

Piotr Ciszewski i Robert Nowak, 2016, Trzecia Strona

Święte prawo. Historie ludzi i kamienic z reprywatyzacją w tle, Iwona Szpala i Małgorzata Zubik, 2017, Agora

Reprywatyzując Polskę. Historia wielkiego przekrętu, Beata Siemieniako, 2017, Krytyka Polityczna

Pieniądze w rodzinie

1. Małżeński ustrój ustawowy

Ogólne pojęcia

Według KRO art.31 $1. „Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków”.

3 masy majątkowe

Podstawowym aspektem obowiązywania ustroju wspólności majątkowej są trzy masy majątkowe: majątek wspólny i majątek osobisty każdego z małżonków.

Sytuacja, w której można mówić o „wspólnouprawnieniu”:

1) normy prawne nawiązujące do indywidualnych praw podmiotowych lub np. wierzytelności,

„ Ustawodawca przesądza przede wszystkim treść poszczególnych praw podmiotowych i i ch charakter, natomiast sytuacja wspólnego przysługiwania danego prawa kilku osobom pozostaje najczęściej poza zakresem regulacji lub ma ona jedynie cząstkowy charakter (…) Wyjątek w tym zakresie stanowi współwłasność ( a więc wspólne przysługiwanie prawa innym osobom).

2) normy prawne nawiązujące do kompleksów praw podmiotowych.

W prawie cywilnym występują sytuacje unormowania wspólnego prawa przysługiwanego dla całych mas majątkowych. W szczególności chodzi o wspólność majątku wspólników spółek cywilnych (art. 860- 875 k.c), wspólność spadku ( art. 1035- 1046 k.c), wspólność majątku małżonków.

Współwłasność

Współwłasność to wspólne przysługiwanie kilku osobom prawa własności, a więc prawa rzeczowego, którego treść określają przepisy art. 140 i n. k.c ; wspólność to wspólne przysługiwanie większej ilości różnorodnych praw podmiotowych.” [12]

Podstawowe składniki majątku wspólnego małżonków

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

- pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;

- dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;

- środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;

- kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U z.2016 r. poz.963, z późn.zm.).

Małżonkowie jako współwierzyciele

Małżonkowie stają się wierzycielami bez względu na to, w jaki sposób doszło do wierzytelności do majątku wspólnego. Nawet jeśli tylko jeden z małżonków zawarł umowę. Następnie powstaje pytanie, czy wierzycielem pozostaje jeden z małżonków czy też oboje. Sąd Najwyższy odpowiedział na to pytanie trzema możliwościami: „ zgodnie z pierwszym, małżonek nie będący stroną stosunku prawnego, z którego wynika wierzytelność, staje się z mocy prawa stroną zawartej umowy (współwierzycielem). (…) Zgodnie z drugim poglądem, objęcie wierzytelności wspólnością nie odnosi skutku wobec osób trzecich, a jedynie między małżonkami ( skutek wewnętrzny).” Trzecie założenie mówi o tym, że małżonek nie zostaje współwierzycielem- stroną stosunku prawnego powstałego pomiędzy drugim małżonkiem, a osobą trzecią. W ocenie Sądu Najwyższego stanowisko trzecie jest najbardziej trafne, gdyż jest w zgodzie z obowiązującymi przepisami, jaki i istotą wspólności majątkowej.

Zarząd majątkiem wspólnym małżonków

Art. 34 . Zakres uprawnienia do współposiadania rzeczy „Każdy z małżonków jest uprawniony do współposiadania rzeczy wchodzących w skład majątku wspólnego oraz do korzystania z nich w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez drugiego małżonka.”


Małżeński ustrój majątkowy może być pojmowany na dwa sposoby: zespół norm prawnych oraz treści stosunków prawnych pomiędzy konkretnymi podmiotami. „Drugie znaczenie omawianego terminu jest wtórne w stosunku do pierwszego, gdyż istniejące w danym małżeństwie stosunki majątkowe zawsze wynikają z regulacji ustawowej.” Funkcje i cele małżeństwa różnią się od funkcji i celów małżeńskich ustrojów majątkowych. Np: obowiązek do zaspokojenia potrzeb rodziny (art.27 k.r.o) ma na celu realizacje podstawowych potrzeb rodziny/ małżonków względem siebie i ich równouprawnienie. Treść stosunków małżonków z osobami trzecimi to skutek powstania wspólności majątkowej.


Art. 36 Zarząd majątkiem wspólnym §1. „Oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólny, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny. §2. Każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy poniższe stanowią inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego , w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku. §3. Przedmiotami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej małżonek ten zarządza samodzielnie. W razie przemijającej przeszkody drugi małżonek może dokonywać niezbędnych bieżących czynności.”


Prof. Anna Sylwestrzak o niektórych przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

Niemożliwe są umowy nawiązujące do zmiany reguł określonych w KRO. Dopuszczalne są wewnętrzne porozumienia między parą małżonków dotyczące czynności zarządu majątkiem. „Naruszenie wewnętrznie wiążącej umowy o zarząd może okazać się równoznaczne z naruszeniem obowiązku z art. 36 § 1 k.r.o. W doktrynie prezentowany jest również odmienny pogląd, kwestionujący ważność tego typu umów, jako sprzecznych z prawem, a nawet zmierzających do obejścia prawa, ze względu na to, że w prawie polskim obowiązuje zasada zamkniętej listy małżeńskich umów majątkowych.” [13]

Przykład[14]: Adam Kowalski jest właścicielem nieruchomości gruntowej o powierzchni 2 000 m2 zabudowanej domem mieszkalnym o powierzchni 500 m2, o łącznej wartości 2 000 000 złotych, który nabył w drodze dziedziczenia testamentowego po zmarłym w dniu 1 grudnia 2010 roku ojcu. Ponadto Adam jest właścicielem udziałów w spółce XYZ sp. z o.o., o wartości 50 000 złotych. Annie Nowak przysługuje natomiast prawo własności nieruchomości gruntowej (działki rekreacyjnej) położonej nad jeziorem Miedwie w miejscowości Morzyczyn, o wartości 35 000 złotych. Prawo własności działki rekreacyjnej Anna nabyła w drodze umowy darowizny z dnia 1 lutego 2012 roku.


W dniu 1 grudnia 2014 roku Adam i Anna składają przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński. Ani przed zawarciem małżeństwa, ani po jego zawarciu małżonkowie nie zawarli umowy majątkowej.

Majątek osobisty małżonków pozostających we wspólności ustawowej

W art. 33 k.r.o. ustawodawca wskazał, co należy do majątku osobistego każdego z małżonków. Do majątku osobistego należą:

przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;

przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;

prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;

przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;

prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;

przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;

wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;

przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;

prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;

przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.


Odnosząc się do przedstawionego w kazusie stanu faktycznego stwierdzić należy, że przedmioty i prawa majątkowe nabyte przed dniem zawarcia małżeństwa stanowią składnik majątku osobistego każdego z małżonków.

Podstawa prawna: Art. 31, art. 33, art. 34 ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2012.788). Art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.).

2. Ustrój ustawowy a dysfunkcje w rodzinie

1) Przymusowa rozdzielność majątkowa

Przymusowa rozdzielność majątkowa

Ustanowienia przymusowej rozdzielności majątkowej może żądać każdy z małżonków, jeżeli występują ważne powody aby to uczynić. Może zażądać tego również wierzyciel, jednego z małżonków, jeżeli uprawdopodobni on, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków.

Rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia. W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu.

Ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd na żądanie jednego z małżonków nie wyłącza zawarcia przez małżonków umowy majątkowej małżeńskiej. Jeżeli rozdzielność majątkowa została ustanowiona na żądanie wierzyciela, małżonkowie mogą zawrzeć umowę majątkową małżeńską po dokonaniu podziału majątku wspólnego lub po uzyskaniu przez wierzyciela zabezpieczenia lub zaspokojenia wierzytelności, albo po upływie trzech lat od ustanowienia rozdzielności.

Rozdzielność majątkowa powstaje z mocy prawa, w razie ubezwłasnowolnienia lub ogłoszenia upadłości jednego z małżonków. W razie uchylenia ubezwłasnowolnienia, a także umorzenia, ukończenia lub uchylenia postępowania upadłościowego, między małżonkami powstaje ustawowy ustrój majątkowy.

Orzeczenie separacji powoduje powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej. Natomiast z chwilą zaniesienia separacji powstaje między małżonkami ustawowy ustrój majątkowy. Na zgodny wniosek małżonków sąd orzeka o utrzymaniu między małżonkami rozdzielności majątkowej.

PODSTAWA PRAWNA: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy


2) Wynagrodzenie do rąk współmałżonka

Zgodnie z podstawową zasadą prawa pracy pracownik nie może przenieść prawa do wynagrodzenia na inną osobę, a ewentualną umowę, za pomocą której pracownik rozporządził prawem do wynagrodzenia należy uznać za nieważną. W praktyce jednak pracodawca zobowiązany jest do wypłaty wynagrodzenia pracowniczego do rąk innej osoby – w szczególności do rąk małżonka pracownika. [15]

Może to mieć miejsce, jeżeli: Małżonek pracownika przedstawi należyte pełnomocnictwo lub odpowiedni nakaz sądowy; (bez konieczności przedstawiania specjalnych dokumentów) gdy pracownik nie może podjąć wynagrodzenia z powodu „przemijającej przeszkody”.

a) Pełnomocnictwo

Istotą pełnomocnictwa, jest to, że pełnomocnik działa w imieniu pracownika, więc po odebraniu przez pełnomocnika (współmałżonka) wynagrodzenia trafia ono do rąk pracownika. Jeżeli małżonkowie pozostają w ustroju ustawowej wspólności majątkowej, to (zgodnie z art. 31 KRO) pobrane wynagrodzenie za pracę lub inne dochody z działalności zarobkowej każdego z małżonków stanowią ich majątek wspólny. PEŁNOMOCNICTWO POWINNO BYĆ UDZIELONE NA PIŚMIE.

b) Nakaz sądowy

Małżonkowie mają obowiązek do przyczyniania się (np. przez zdobywanie zarobku) do zaspokojenia potrzeb rodziny. Niewywiązywanie się z tego obowiązku przez jednego z małżonków, zgodnie z art. 28 KRO, pozwala drugiemu małżonkowi na wyegzekwowanie wypełnienia tego obowiązku za pomocą uzyskania nakazu sądowego. Nakaz ten pozwala drugiemu małżonkowi odbierać do rąk własnych wynagrodzenie współmałżonka oraz określa, jakiej części wynagrodzenia to dotyczy. Sąd przekazuje nakaz do zakładu pracy małżonka objętego nakazem, z wezwaniem aby wynagrodzenie za pracę lub inne należności wypłacane było w całości lub określonej części WYŁĄCZNIE do rąk drugiego małżonka.

c) Przemijająca przeszkoda

Współmałżonek może pobierać od pracodawcy należności pracownicze drugiego małżonka w wyjątkowych okolicznościach bez potrzeby okazywania pełnomocnictwa. Po pierwsze – małżonkowie muszą pozostawać we wspólnym pożyciu. Po drugie – ta procedura dotyczy jedynie „przemijającej przeszkody” po stronie drugiego małżonka, która uniemożliwia mu pobranie wynagrodzenia za pracę lub innych należności związanych ze stosunkiem pracy. Tak więc przeszkoda ta nie może być stała i nieodwracalna – jako jej przykłady można podać: czasową nieobecność z powodu wyjazdu za granicę, chorobę, niedyspozycję psychiczną, odbywanie ćwiczeń wojskowych. Współmałżonek powinien poinformować pracodawcę jakiego rodzaju przeszkoda występuje. Po trzecie – małżonek ma prawo się sprzeciwić powyżej opisanej możliwości, lecz dojdzie to do skutku jedynie gdy wiadomość taka trafi do pracodawcy.

3. Podział majątku w sytuacji rozpadu małżeństwa

Art. 58. § 2 k. r. i o.: Jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka. Na zgodny wniosek stron sąd może w wyroku orzekającym rozwód orzec również o podziale wspólnego mieszkania albo o przyznaniu mieszkania jednemu z małżonków, jeżeli drugi małżonek wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego, o ile podział bądź jego przyznanie jednemu z małżonków są możliwe.
§ 3. Na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu
§ 4. Orzekając o wspólnym mieszkaniu małżonków sąd uwzględnia przede wszystkim potrzeby dzieci i małżonka, któremu powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej.[16]

W ustroju wspólności ustawowej występują trzy masy majątkowe: majątek wspólny, majątek osobisty żony, majątek osobisty męża. . Do majątku wspólnego stosuje się przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (z możliwością posiłkowego stosowania przepisów kodeksu cywilnego w drodze analogii). Do majątków osobistych każdego z małżonków stosuje się przepisy kodeksu cywilnego, jedynie z zastrzeżeniem pewnych odmienności wynikających z art. 33 k.r.o. 5 .[17]

Prawo do lokalu stanowi nierzadko jeden z najistotniejszych składników majątku będących przedmiotem podziału, zdarza się nawet, że jest jedynym takim składnikiem. Wielość praw do lokalu (najem, lokatorskie spółdzielcze prawo do lokalu, własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu, odrębna własność lokalu), różne cele i sposoby ich nabycia (także jako wynik przekształcenia jednego prawa do lokalu w inne prawo do niego), zmiany stanu prawnego w zakresu ich reżimu prawnego, rozbieżność orzecznictwa w zakresie tej problematyki, w tym odnośnie do stosowania przepisów intertemporalnych, mogą powodować niepewność odnośnie do tego, czy określone prawo do lokalu będzie mogło stanowić przedmiot podziału w takim postępowaniu.[18]

Rozwód

W sprawie rozwodowej Sąd zajmuje się głównie tym, czy i kto ponosi winę za rozkład pożycia stron, jak określić zasady wykonywania władzy rodzicielskiej oraz obowiązki alimentacyjne. Wyjątkowo na wniosek co najmniej jednego z małżonków Sąd w sprawie o rozwód może dokonać podziału majątku wspólnego. Najlepszym sposobem, aby skłonić Sąd do uwzględnieniu naszego wniosku jest bardzo precyzyjne podanie składników majątku wspólnego wraz ze wskazaniem ich wartości. Jeżeli wniosek będzie szczegółowy, wskazane wartości poszczególnych przedmiotów będą przekonywujące, a także zostaną dołączone wszystkie niezbędne dokumenty (np. odpis księgi wieczystej nieruchomości, umowy nabycia samochodu itp.) jest szansa, że Sąd nasz wniosek uwzględni.[19] Majątkiem po rozwodzie można podzielić się na dwa sposoby. Pierwszy to ugoda, a drugi sprawa sądowa. Ugoda jest korzystniejsza i tańsza, a po drugie może przynieść więcej korzyści niż postępowanie sądowe. Przy postępowaniu sądowym zapłaci się za powołanie profesjonalnego pełnomocnika (ok. 300-1000 zł) i biegłego rzeczoznawcy, który określi wysokość majątku (koszt opinii zależny od nakładu pracy, może wynosić nawet kilka tysięcy złotych).[20]

Sąd przy sprawach o podział majątku wspólnego zwykle stosuje zasadę „dzielenia po równo”. Zdarza się jednak, że takie działanie może być niekorzystne dla którejś ze stron. Wówczas dany małżonek może zawnioskować o uwzględnienie swojego udziału w zgromadzonych dobrach. Warto wiedzieć jednak, że sąd uwzględnia nie tylko wysokość zarobków małżonków, a także zajmowanie się gospodarstwem domowym i pracę włożoną w wychowywanie potomstwa.

Jeśli więc kobieta nie pracowała albo zarabiała niewiele w stosunku do męża, ale jednocześnie zajmowała się dziećmi, jej udział w majątku wspólnym wcale nie musi być niższy niż męża.

Jeśli którekolwiek z małżonków pozyskało jakieś dobra przed ślubem, przykładowo otrzymało mieszkanie od rodziców albo kupiło samochód, ta część majątku będzie traktowana jako osobista własność tej osoby. W takim wypadku drugi małżonek nie może dochodzić żadnego prawa do jakiejkolwiek części tej nieruchomości czy pojazdu.

Drugi małżonek nie może też żądać podziału przedmiotów nabytych na drodze dziedziczenia, zapisu lub darowizny (nieważne, czy uzyskanych przed, czy po ślubie), chyba że spadkodawca lub darczyńca zaznaczył, że zapis dotyczy obojga małżonków. Podziałowi nie podlegają też nagrody za osobiste osiągnięcia, prawa autorskie (i pokrewne) oraz kwoty i przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała, wywołanie uszczerbku na zdrowiu lub będące zadośćuczynieniem za krzywdę (nie dotyczy to renty z powodu całkowitej lub częściowej utarty zdolności do pracy).[21]

Separacja

W przypadku separacji zgodnie z art. 35 Kodeksu rodzinnego w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku.

Po orzeczeniu separacji – wspólność ustawowa ustanie. Separacja prawna (formalna) powstaje w dacie uprawomocnienia się wyroku (postanowienia) orzekającego separację.

Sąd sam nie dokona podziału majątku, albo zrobimy to ugodowo, albo trzeba skierować odpowiedni wniosek do sądu.

4. Alimentacja małżonka niewinnego rozpadu małżeństwa (w przypadku rozwodu i separacji)

1) Alimentacja małżonka niewinnego rozpadu małżeństwa w przypadku rozwodu

Kto i kiedy może zażądać alimentów

W przypadku, gdy jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania „usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku”. Obowiązek alimentacji małżonka rozwiedzionego wygasa, w momencie zawarcia małżeństwa przez tego małżonka.[22]

Przesłanki art. 60 kodeksu rodzinno opiekuńczego

Z art. 60 kodeksu rodzinno opiekuńczego wynika, że: Małżonek rozwiedziony i niewinny rozkładu pożycia, znajdujący się w niedostatku ma prawo żądać od drugiego małżonka dostarczenia środków utrzymania. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód z wyłącznej winy jednego z małżonków, to roszczenie alimentacyjne przysługuje tylko drugiemu z nich. Małżonek niewinny, formułując roszczenie alimentacyjne przeciwko małżonkowi uznanemu za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, nie musi wykazywać niedostatku, co jest wyrazem uprzywilejowania małżonka niewinnego.[23]

Obowiązek alimentacyjny

Wyróżnia się podstawowy obowiązek alimentacyjny i rozszerzony obowiązek alimentacyjny. Pierwszy z nich dotyczy przypadku kiedy małżonek niewinny będzie mógł starać się o alimenty w sytuacji znalezienia się w niedostatku, drugi natomiast dotyczy alimentacji małżonka niewinnego w przypadku niedostatku, a także przy znacznym pogorszeniu się jego sytuacji materialnej z powodu rozwodu. Obowiązek alimentacyjny oznacza dostarczenie środków utrzymania. Osoba uprawniona ma prawo żądać dostarczenia tych środków, a zobowiązany do alimentacji ma obowiązek to żądanie zaspokoić. Środki utrzymania są związane podstawowymi potrzebami (wyżywienie, odzież, mieszkanie, leki) [24]

2)Alimentacja małżonka niewinnego rozpadu małżeństwa w przypadku separacji

Kto i kiedy może zażądać alimentów

W przypadku orzeczenia separacji z wyłącznej winy jednego z małżonków, drugi małżonek może wystąpić do sądu z żądaniem zasądzenia alimentów od małżonka winnego na jego rzecz. Podstawą takiego żądania jest wykazanie, że separacja pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego.

Przykład: Pani Nowak przed orzeczeniem separacji zajmowała się domem i nigdzie nie pracowała od dłuższego czasu. Pani Nowak ponadto posiada podstawowe wykształcenie. Praca jej męża umożliwiała utrzymanie rodziny na bardzo wysokim poziomie. Wskutek separacji pani Nowak popadła w stan ubóstwa, ponieważ straciła źródło utrzymania jakim była pensja męża i nie ma środków do życia. W takim przypadku pani Nowak może żądać aby sąd obciążył jej męża alimentami na jej rzecz, gdyż znalazła się w stanie niedostatku i nie ma możliwości utrzymania się we własnym zakresie.

Wzory pism: https://oirp.krakow.pl/media/733bce31381a4f9eae77ee40a6542866/Wzory%20kr.doc [25]

5. Świadczenie 500+

Definicja.

Świadczenie 500+ , nazwane także Świadczeniem wychowawczym, lub Rodzina 500+ jest świadczeniem mającym na celu spełnić trzy podstawowe założenia:
      -wpłynąć na zwiększenie liczby urodzeń
      -zminimalizować ubóstwo(szczególnie wśród dzieci)
      -zainwestować w rodzinę jako podstawową komórkę społeczną [26]

Komu przysługuje

Świadczenie 500+ z uwagi na wprowadzone zmiany, od 01.07.2019 roku jest wypłacane na każde dziecko, mieszkające w Polsce, które nie ukończyło 18 roku życia, oraz którego co najmniej jeden rodzic lub opiekun prawny mieszka w Polsce . Należy podkreślić, że świadczenie to jest wypłacane nie tylko obywatelom polskim, ale i cudzoziemcom mieszkającym w Polsce. Warunkiem uzyskania świadczenia przez cudzoziemca, jest ,,legalne' 'zamieszkiwanie na terenie Polski wraz z dzieckiem (dziećmi).[27]

Kryteria przyznania

Obecnie jest brak jakichkolwiek kryteriów dochodowych. Oznacza to , że bez względu na rodzaj i wysokość dochodu w rodzinie, każdemu dziecku przysługuje takie świadczenie.

Wyjątek stanowią rodzice uzyskujący dochody poza granicami kraju.Wszystko wydaje się proste, ale nie zawsze tak jest.Rodzice  pracujący poza granicami Polski, w krajach UE ,zobowiązani są do poinformowania o tym fakcie podczas składania wniosku. Wówczas rodzic otrzymuje do samodzielnego wypełnienia druk o nazwie ,,ankieta koordynacyjna[28]  , po czym instytucja do której składany jest wniosek ,przekazuje wszelkie dokumenty do urzędu  wojewódzkiego. Tam następuje dalsze procedowanie sprawy, z krajem w którym uzyskiwany jest dochód. [29]

Gdzie można składać wnioski

Wnioski o świadczenie 500+ można składać zarówno osobiście, jak i drogą elektroniczną.

- osobiście , w Gdańsku jest to Gdańskie Centrum Świadczeń https://www.gcs.gda.pl/

- drogą internetową np.:system bankowości (większość banków w których mamy konto) lub https://empatia.mpips.gov.pl/

Druki do pobrania

Na stronie : gcs.gda.pl, można pobrać niezbędne formularze lub na stronie: http://mops.com.pl/formy-pomocy/dziecko-i-rodzina/rodzina-500-plus/informacje-ogolne-o-programie-rodzina-500-plus/; w zakładce wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego; także https://empatia.mpips.gov.pl/

Przykłady

Przykład 1 
Pan Anatol pracuje jako kierowca zawodowy w Niemczech ,gdzie jest zatrudniony bezpośrednio u niemieckiego pracodawcy. Pan Anatol regularnie przyjeżdża do Polski w której  mieszka jego żona wraz z  2 letnią córką i 16 letnim synem. Z uwagi na takie zatrudnienie, pan  Anatol będzie zobowiązany do złożenia stosownego oświadczenia i wypełnieniu dodatkowego druku o nazwie ankieta koordynacyjna. Pobieranie świadczenia z innego kraju nie przekreśla możliwości uzyskania 500+ ,pod warunkiem że świadczenie ,,zagraniczne nie przekracza w przeliczeniu kwoty 500 zł na każde dziecko. Wówczas w Polsce jest wypłacana różnica pieniężna.Takie sytuacje często przedłużają wypłatę 500+ ,gdyż dokumentacja jest wówczas inaczej procedowana, a to wymaga czasu.
Przykład 2
 Pani Anna samotnie wychowuje 1 dziecko. Utrzymuje się z dochodów z tytułu działalności gospodarczej ,zarejestrowanej w Polsce. Polegającej na sprzedaży art.dekoracyjnych , szczególnie poprzez jej sklep  internetowy do krajów UE.  Pani Anna ,bez przeszkód może złożyć wniosek o świadczenie 500+, bez konieczności  przedstawiania dokumentów dochodowych, gdyż jej firma zarejestrowana jest w Polsce i tu odprowadza podatki, nie jest także zobowiązana do wypełnienia ankiety koordynacyjnej.
Przykład 3
W  Rodzinie Krajewskich jest 3 dzieci, każde z nich jest w trakcie nauki:Ania ma 7 lat, Łukasz 17, Marta 18. Państwo Krajewscy otrzymają świadczenie 500+ na Anię oraz Łukasza ,ale tylko do dnia ukończenia 18 roku życia przez Łukasza. Natomiast dla Marty, pomimo że się nadal uczy, nie będzie wypłacane świadczenie 500+.Ważną informacją jest możliwość uzyskania wsparcia ,,dobry start. Tu każde dziecko w tej rodzinie bez względu na dochód rodziny uzyska 300 zł.

500+ świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji

Warto wymienić pozostałe świadczenia pieniężne z założeniem 500+ ,jest nim 500+ świadczenie uzupełniające dla osób nie zdolnych do samodzielnej egzystencji. Niezbędne informacje są dostępne pod adresem (https://www.zus.pl/baza-wiedzy/biezace-wyjasnienia-komorek-merytorycznych/swiadczenia/-/publisher/details/1/500-swiadczenie-uzupelniajace-dla-osob-niezdolnych-do-samodzielnej-egzystencji/2876643#5)

Świadczenie Dobry Start oraz świadczenie rodzinne

Kolejnym wsparciem dla dzieci jest świadczenie ,,dobry strat dla dzieci uczących się do 20 roku życia (nie dla studentów) szczegółowe informacje dostępne pod adresem- https://www.gov.pl/web/rodzina/dobry-start oraz świadczenie rodzinne , którego informacje dostępne są na stronie-https://www.gov.pl/web/rodzina/wiadczenia-rodzinne

Relacje w rodzinie

1. Piecza nad majątkiem dziecka

Zarząd wykonują rodzice od chwili powstania majątku dziecka. Kończy się on przede wszystkim z chwilą ustania albo zniesienia władzy rodzicielskiej obojga rodziców, w określonych przypadkach jej ograniczenia oraz gdy przestaje istnieć sam przedmiot zarządu. Szczególnym przypadkiem ustania zarządu w czasie trwania władzy rodzicielskiej jest przekazanie wszystkich przedmiotów stanowiących ten majątek do swobodnego użytku dziecka (np. samochodu, jeżeli stanowi cały majątek dziecka). Opieka nad majątkiem dziecka jest ograniczona czasowo. Podstawowym zadaniem rodziców jest zachowanie tego majątku do czasu objęcia zarządu przez dziecko. Po ustaniu zarządu rodzice obowiązani są oddać dziecku lub jego przedstawicielowi ustawowemu zarządzany przez nich majątek dziecka. Na żądanie dziecka lub jego przedstawiciela ustawowego, zgłoszone przed upływem roku od ustania zarządu, rodzice obowiązani są złożyć rachunek z zarządu. Żądanie to nie może jednak dotyczyć dochodów z majątku pobranych w czasie wykonywania władzy rodzicielskiej.[30] Rodzice mogą działać samodzielnie tylko w sprawach mniejszej wagi, natomiast w sprawach istotnych mają obowiązek decydować wspólnie (art. 97 § 2 k.r.o.). W braku porozumienia pomiędzy nimi w zakresie istotnych spraw dziecka, rozstrzyga sąd opiekuńczy. W razie woli rodziców o dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu, sąd opiekuńczy udziela zezwolenia na wniosek jednego z rodziców po wysłuchaniu drugiego. Wniosek ten składa się do sądu rejonowego i podlega on opłacie w wysokości 40 zł. Dziecko nie jest uczestnikiem postępowania, lecz sąd obowiązany jest do wysłuchania go, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają, uwzględniając w miarę możliwości rozsądne życzenia dziecka. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, sąd opiekuńczy może poddać rodziców takim ograniczeniom, jakim podlega w zakresie zarządu opiekun (art. 109 § 2 pkt. 2) rodzice będą wówczas zobowiązani do składania sądom rachunków z zarządu nie rzadziej niż raz w roku (art. 166 § 1 k.r.o.)

Zarząd obejmuje szeroko rozumiany majątek dziecka.[31] Natomiast nie obejmuje:  
- przedmiotów oddanych dziecku do swobodnego użytku (art. 101 § 2 k.r.o.) 
- jego zarobków (art. 21 k.c)
-  przedmiotów podarowanych dziecku lub odziedziczonych przez nie, gdy darczyńca lub spadkodawca zastrzegł, że nie mają być one objęte zarządem sprawowanym przez rodziców (art. 102 k.r.o,)

Dochody dziecka

Ograniczyć prawa dziecka do rozporządzania własnymi zarobkami można z ważnego powodu: „lekkomyślności i marnotrawstwa" a także wyraźny brak umiejętności dokonywania rozporządzeń majątkiem oraz rozporządzenia szkodliwe ze względów wychowawczych (np. zakupy alkoholu). Pojęcie ważnych powodów należy interpretować elastycznie, mając na uwadze całokształt sytuacji życiowej dziecka.[32]

Czysty dochód z majątku dziecka powinien być przede wszystkim obracany na utrzymanie i wychowanie dziecka oraz jego rodzeństwa, które wychowuje się razem z nim, nadwyżka zaś na inne uzasadnione potrzeby rodziny. Dziecko, które ma dochody z własnej pracy, powinno przyczyniać się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny, jeżeli mieszka u rodziców. Natomiast dziecko, które pozostaje na utrzymaniu rodziców i mieszka u nich, jest obowiązane pomagać im we wspólnym gospodarstwie.

Pieniądze z komunii - pieniądze, które dziecko otrzyma na Pierwszą Komunię, stanowią jego majątek i należą wyłącznie do niego. Rodzice zobowiązani są sprawować zarząd nad tym majątkiem do czasu osiągnięcia przez dziecko pełnoletności.[33]

Kieszonkowe to darowizna? Kodeks cywilny stanowi, że darowizna jest umową, przez którą darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Bezpłatny charakter oznacza, że druga strona umowy (obdarowany) nie musi nic świadczyć w zamian za uczynioną darowiznę. Rodzice spełniając obowiązek alimentacyjny, wspierają swoje dziecko przez zapewnienie utrzymania i w tym przypadku kieszonkowe nie będzie traktowane jak darowizna. Ustawa o podatku od spadków i darowizn w części dotyczącej przedmiotu opodatkowania nie przewiduje opodatkowania świadczeń o charakterze alimentacyjnym.

Organ podatkowy potwierdził, że w sytuacji gdy dziecko nie jest samodzielne ekonomicznie, kwoty pieniężne przekazane przez rodzica na dziecko pozostające na utrzymaniu rodzica w związku z nauką dziecka nie stanowią darowizny, lecz są jedynie wykonaniem obowiązku alimentacyjnego. Wywiązując się z obowiązku alimentacji, rodzice dokonują wielu świadczeń majątkowych (np. na odzież, edukację, książki, żywność) na rzecz dzieci, często też pełnoletnich, małżeńskich i pozamałżeńskich. Jednak nie są to darowizny. Przez umowę darowizny bowiem darczyńca, zgodnie ze swoją wolą i bez istnienia jakiegokolwiek obowiązku prawnego, nieodpłatnie obdarowuje inną osobę. Skoro zaś obowiązek alimentacyjny jest przewidziany w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, to jego wykonanie nie może być dobrowolną darowizną.


2. Wychowanie i kierowanie dzieckiem

1) Ustalanie miejsca stałego pobytu - głównie po rozwodzie

Miejsce zamieszkania regulowane jest w prawie cywilnym. Kodeks cywilny definiuje miejsce zamieszkania osoby fizycznej, w tym dziecka (ustawa została uchwalona 23 kwietnia 1964 r. )

Art. 25. Definicja miejsca zamieszkania
Dz.U.2019.0.1145 tj. - Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.
Art. 26. Definicja miejsca zamieszkania dziecka
Dz.U.2019.0.1145 tj. - Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
§ 1. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej.
§ 2. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.

Z powyższej regulacji prawnej wynika,że, aby określić miejsce zamieszkania dziecka, musi być najpierw określony system władzy rodzicielskiej, jaką sprawują jego rodzice.

Pośród możliwych sposobów uregulowania tej władzy, wymienia się m.in.:

- pozostawienie władzy rodzicielskiej nad małoletnim obojgu rodzicom;

- powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim jednemu z rodziców, przy jednoczesnym ograniczeniu uprawnień i obowiązków drugiego z rodziców określonych spraw dotyczących dziecka;

- powierzenie władzy rodzicielskiej nad małoletnim jednemu z rodziców, przy jednoczesnym pozbawieniu drugiego z rodziców władzy rodzicielskiej lub zawieszeniu władzy drugiego z rodziców.

Zatem miejsca zamieszkania dziecka zależne jest od sposobu uregulowania władzy rodzicielskiej.

1) w przypadku zastosowania przez Sąd systemu pozostawienia władzy rodzicielskiej nad małoletnim obojgu rodzicom dziecka, żyjącym w rozłączeniu, istotnym pozostaje ustalenie tego, w miejscu zamieszkania którego z rodziców, będzie znajdować się miejsce zamieszkania dziecka.

2)W przypadku powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, miejscem zamieszkania małoletniego pozostawać będzie miejsce zamieszkania tego z rodziców, któremu powierzono wykonywanie tej władzy.

3) W przypadku natomiast, gdy jeden z rodziców pozbawiony będzie władzy rodzicielskiej nad małoletnim, zaś drugi z rodziców wykonywać będzie tę władzę w sposób wyłączny, wówczas miejscem zamieszkania małoletniego, pozostawać będzie miejsce zamieszkania tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługiwać będzie władza rodzicielska.

W dwóch ostatnich przypadkach miejscem zamieszkania dziecka niejako automatycznie staje się to miejsce, w którym mieszka rodzic, któremu została powierzona władza rodzicielska. Problem pojawia się wtedy, kiedy oboje z rodziców, mimo że na przykład po rozwodzie nie mieszkają razem, posiadają pełnię władzy rodzicielskiej, a dziecko nie przebywa na stałe u żadnego z nich (bo praktycznie pół tygodnia spędza z jednym, a pół z drugim). Wtedy sąd opiekuńczy dokonuje rozstrzygnięcia, arbitralnie określając miejsce pobytu. By sąd wyznaczył miejsce pobytu dziecka, konieczne jest złożenie wniosku o ustalenie, że miejscem zamieszkania małoletniego jest miejsce zamieszkania rodzica, który pełni nad dzieckiem pieczę. Od chwili ogłoszenia orzeczenie takie jest prawomocne. Przykład wniosku: Odpowiednio skonstruowane żądanie strony (uczestnika) brzmieć może zatem przykładowo: „wnoszę o pozostawienie obojgu rodzicom władzy rodzicielskiej nad małoletnim Antonim Kowalskim, z ustaleniem miejsca zamieszkania małoletniego w każdorazowym miejscu zamieszkania jego matki, Janiny Jeśli sąd przychyli się do tego wniosku, oznaczać to będzie, ze zmiana miejsca zamieszkania rodzica, przy którym sądownie ustalono miejsce zamieszkania małoletniego, pociągnie za sobą automatyczną zmianę miejsca zamieszkania małoletniego. Jednak zmiana miejsca zamieszkania należy do spraw istotnych dotyczących dziecka. Powoduje to, iż decyzja w kwestii przeprowadzki małoletniego, winna zostać uzgodniona przez obojga rodziców.

Art. 573. Osobisty udział małoletniego w postępowaniu
Dz.U.2019.0.1460 tj. - Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego
§ 1. Osoba pozostająca pod władzą rodzicielską, opieką albo kuratelą ma zdolność do podejmowania czynności w postępowaniu dotyczącym jej osoby,  chyba że nie ma zdolności do czynności prawnych.
§ 2. Sąd może ograniczyć lub wyłączyć osobisty udział małoletniego w postępowaniu, jeżeli przemawiają za tym względy wychowawcze.

Art. 15. Pojęcie ograniczonej zdolności do czynności prawnych
U.2019.0.1145 tj. - Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście, oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo.
Zgodnie z powyższym artykułami dziecko, które ukończyło 13 lat i nie jest ubezwłasnowolnione, zyskuje zdolność do samodzielnego, skutecznego dokonywania czynności procesowych w postępowaniu, które jego dotyczy.
Art. 576. KPC Wysłuchanie przedstawiciela ustawowego i osób bliskich osoby, której dotyczy postępowanie przed sądem opiekuńczym
§ 2.Sąd w sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka wysłucha je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala, uwzględniając w miarę możliwości jego rozsądne życzenia. Wysłuchanie odbywa się poza salą posiedzeń sądowych.

Bibliografia

http://www.hfhr.pl/wp-content/uploads/2014/06/Prawo-dziecka-do-wypowiedzi-w-sprawach-rozpoznawanych-przez-sa%CC%A8d-rodzinny_Karolina-Borkowska.pdf

https://urszulazajko.pl/ustalenie-miejsca-pobytu-dziecka-2/

https://www.infor.pl/prawo/dziecko-i-prawo/wladza-rodzicielska/2745371,Miejsce-zamieszkania-maloletniego-a-wladza-rodzicielska-nad-nim.html

https://aktyprawne.wordpress.com/2014/05/11/kodeks-cywilny/

http://encyklopediadziecinstwa.pl/index.php?title=Dziecko_w_procesie_cywilnym

2) Porwania rodzicielskie

Porwanie dziecka przez jednego z rodziców bez wiedzy i woli drugiego rodzica uprawnionego do decydowania o istotnych sprawach dziecka jest przykładem drastycznego nadużycia władzy rodzicielskiej, uprawniającego do wnioskowania przez rodzica, którego pozbawiono kontaktu z dzieckiem o ograniczenie, a nawet pozbawienie władzy rodzicielskiej.

Art. 97. Wspólne wykonywanie władzy rodzicielskiej
Dz.U.2019.0.2086 t.j. - Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
§ 1. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania.
§ 2. Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.
Art. 98. Reprezentowanie dziecka przez rodziców
Dz.U.2019.0.2086 t.j. - Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
§ 1. Rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka.
§ 2. Jednakże żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka:
1) przy czynnościach prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską;
2) przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo że dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania.
§ 3. Przepisy paragrafu poprzedzającego stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed sądem lub innym organem państwowym.

Zgodnie z powyższymi artykułami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Każdy z nich może działać samodzielnie, o ile działanie to nie dotyczy decydowania o istotnych sprawach dziecka. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każdy z nich jest jednocześnie uprawniony i zobowiązany do jej wykonywania. O istotnych sprawach dziecka rodzice – nawet żyjący w rozłączeniu – rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy. Rozstrzyganie wspólne nie wyklucza sytuacji, kiedy władza rodzicielska jednego z rodziców została ograniczona. Rodzic ten będzie miał prawo (zgodnie z ograniczeniami określonymi przez sąd) do współdecydowania o istotnych sprawach dziecka.

Porwanie rodzicielskie jest sytuacją, w której jedno z rodziców bez woli i wiedzy drugiego lub pod pretekstem krótkotrwałego pobytu wywozi lub zatrzymuje dziecko na stałe, pozbawiając drugiego rodzica możliwości utrzymywania kontaktu z dzieckiem w przysługującym mu – zgodnie z prawem – zakresie. Artykuł 211 Kodeksu karnego określa tą sytuację jako przestępstwo uprowadzenia lub zatrzymania małoletniego, w których sprawcą występku jest rodzic porwanego dziecka.


Art. 211. Uprowadzenie lub zatrzymanie małoletniego albo osoby nieporadnej
Dz.U.2019.0.1950 tj. - Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny
Kto, wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru, uprowadza lub zatrzymuje małoletniego poniżej lat 15 albo osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Rodzic, który został pozbawiony możliwości kontaktu z dzieckiem często nie wie, gdzie w danym momencie dziecko przebywa, czasami również nie wie gdzie przebywa drugi rodzic lub opiekun. Taki stan rzeczy nosi znamiona zaginięcia. Według definicji umieszczonej w zarządzeniu nr 124 Komendanta Głównego Policji z dn. 04/06/2012 roku mówiącym m.in. o sposobie prowadzenia przez policję poszukiwania osoby zaginionej – zaginięcie osoby to zaistnienie zdarzenia uniemożliwiającego ustalenie miejsca pobytu osoby fizycznej i zapewnienie ochrony jej życia, zdrowia lub wolności, wymagające jej odnalezienia albo udzielenia pomocy. W przypadku uprowadzenia dziecka, rodzic, któremu odebrano możliwość kontaktu z dzieckiem, ma prawo wystąpić do sądu opiekuńczego z wnioskiem o odebranie dziecka. Natomiast, jeżeli miejsce zamieszkania dziecka nie jest znane, sąd może przeprowadzić dochodzenie w celu ustalenia miejsca pobytu dziecka, kierując odpowiednie żądanie do policji (w tym celu wydaje ogólnopolski nakaz poszukiwań). Z badań wynika, że na 99 ustalonych spraw z art. 211 kk w 59 przypadkach (60%) o popełnienie przestępstwa określonego w art. 211 kk oskarżono rodzica (bądź oboje rodziców) porwanego małoletniego. Co interesujące, w pozostałych sprawach oskarżonymi o popełnienie przestępstwa były osoby obce małoletnim, ale również inne niż rodzice osoby najbliższe dziecku. Sądy karne orzekające w sprawach o porwania rodzicielskie w przeważającej części przypadków wydawały wyroki skazujące. Jednak wyroki nie były wysokie, w większości kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem. W większości przypadków za porwaniami tego typu stoją emocje, takie jak przywiązanie i tęsknota za dzieckiem szczególnie w przypadku, gdy kontakty z dzieckiem są utrudniane.

Bibiliografia

http://porwaniarodzicielskie.pl/sytuacja_prawna_w_polsce?fbclid=IwAR3g7OWZHFww7_yyK-967zrx76nTNS7TrhG0LUuZBfCgjgzMZcFARPhKKYM

https://www.infor.pl/prawo/dziecko-i-prawo/wladza-rodzicielska/313550,Porwania-rodzicielskie-co-to-takiego.html? fbclid=IwAR158JZOECA4DHIjYBQAd9vE4lMYlGnlt1i-FK3z3wso8ZjwHc9UlX3o0A8

http://www.dzieckokrzywdzone.fdds.pl/index.php/DK/article/view/612/473

http://www.itaka.org.pl/wp-content/uploads/2015/01/Zarz%C4%85dzenie-nr-124-Komendanta-G%C5%82%C3%B3wnego-Policji.pdf

3. Decydowanie o sprawach istotnych w życiu dziecka

Art. 95. Zakres i zasady wykonywania władzy rodzicielskiej 
§ 1.Władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do 

wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw.

§ 4. Rodzice przed powzięciem decyzji w ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub 

majątku dziecka powinni je wysłuchać, jeżeli rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości dziecka na to pozwala, oraz uwzględnić w miarę możliwości jego rozsądne życzenia.

Art. 97. Wspólne wykonywanie władzy rodzicielskiej 
§ 1. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i 

uprawnione do jej wykonywania.

§ 2. Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku 

porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.

WŁADZA RODZIECIELSKA PRZYSŁUGUJE OBOJGU RODZICOM, NIEZALEŻNIE OD TEGO, CZY DZIECKO POCHODZI ZE ZWIĄZKU MAŁŻEŃSKIEGO CZY TEŻ NIE.

ROZWÓD MAŁŻONKÓW NIE ZNOSI WŁADZY RODZICIELSKIEJ, CHYBA ŻE SĄD UZNA INACZEJ.

Brak porozumienia w istotnych sprawach dziecka

Co jeżeli rodzice nie umieją się porozumieć lub jeden z rodziców uniemożliwia decydowanie o ważnych sprawach dla dziecka? ➢ Takie sytuacje może rozwiązać sąd. ➢ Rodzic może napisać wniosek do sądu o rozstrzygnięcie istotnych spraw dziecka. ➢ Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy, w przypadku braku miejsca zamieszkania, w miejscu jego pobytu. ➢ We wniosku trzeba podać okoliczności faktyczne oraz dowody na ich poparcie. ➢ Sprawę rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Co dołączyć do wniosku? ➢ Skrócony odpis aktu urodzenia dziecka lub zupełny odpis aktu urodzenia, jeśli dziecko nie pochodzi ze związku małżeńskiego. ➢ Odpis skrócony aktu małżeńskiego. (W przypadku zawarcia związku małżeńskiego.)

Sprawy istotne w życiu dziecko to na przykład:

➢ Zmiana imienia dziecka.

➢ Zmiana nazwiska dziecka.

➢ Wyjazd dziecka za granicę.

➢ Wyjazd na wakacje.

➢ Sposób wychowania dziecka.

➢ Zajęcia, na które dziecko będzie uczęszczać.

➢ Szkoła, w której będzie się uczyć.

➢ Wystąpienie z wnioskiem o wydanie paszportu/dowodu osobistego dziecku.

➢ Miejsce pobytu dziecka.

➢ Wybór sposobu leczenia.

➢ Wybór przyszłego zawodu.

➢ Obywatelstwo.

Dzieci pracujące w branży reklamowej

Zgoda rodziców na publikację wizerunku dziecka - Rodzice są nagminnie zmuszani do wyrażania zgody na wykorzystanie wizerunku ich dzieci w internecie czy też do celów marketingowych. Np. Umowa na korzystanie z ścianki wspinaczkowej: „Opiekun prawny wyraża zgodę na nieodpłatne wykorzystanie i rozpowszechnianie wizerunku uczestnika zarejestrowanego podczas pobytu w hali wspinaczkowej”.Takie wymuszanie zgód jest sprzeczne z art. 7 – Zgoda musi być dobrowolna.

Przy ocenie, czy spełnia ona ten wymóg, bierze się pod uwagę m.in., czy od jej wyrażenia nie jest uzależnione wykonanie umowy, w tym świadczenie usługi. Jeżeli tak będzie, a przetwarzanie nie jest niezbędne do wykonania takiej umowy, to zgoda nie będzie spełniała wymogu dobrowolności. Umieszczanie wizerunku dzieci na ulotkach, w mediach społecznościowych czy generalnie w internecie nie służy wykonaniu umowy, lecz celom promocyjnym danego obiektu. Nikt nie ma prawa wymuszać na rodzicach wyrażenia zgody na rozpowszechnianie wizerunku ich dzieci. Zgoda musi być dobrowolna, wyraźna i świadoma. Zawarcie zaś klauzuli o zgodzie na rozpowszechnianie wizerunku dziecka w umowie może być uznane za klauzulę niedozwoloną. Skutek w tym zakresie reguluje art. 3851 kodeksu. W praktyce więc postanowienia wymuszające zgody nie wiążą opiekunów prawnych. Zaś firmy czy placówki wpisujące je do swych regulaminów czy też wzorów umów nadal nie mają podstaw do przetwarzania danych osobowych dzieci. To zaś oznacza, że opiekunowie prawni mogą nie tylko żądać, by przestano wykorzystywać wizerunek ich dzieci, ale również wysuwać inne roszczenia, łącznie z finansowymi.

Zgoda na wykorzystanie wizerunku w celach marketingowych nie może być częścią umowy. Aby spełniać warunek dobrowolności, powinna stanowić osobne oświadczenie. Opiekun najpierw podpisuje umowę, a dopiero później, odrębnym oświadczeniem, zgadza się na przetwarzanie danych, które nie jest wprost związane z umową (choć dopuszczalne jest użycie checkboxa, o ile umożliwia on zawarcie umowy bez jego zaznaczenia).

Wyjątek: Przepisy o prawie autorskim wprost pozwalają na wykorzystanie wizerunku osoby stanowiącej szczegół większej całości, takiej jak zgromadzenia czy publiczna impreza. A skoro tak, to uznaję, że mamy upoważnienie ustawowe, a więc równocześnie jedną z przesłanek RODO do przetwarzania danych osobowych. Trzeba natomiast pamiętać, że zbyt duże zbliżenie twarzy może już oznaczać, że wykorzystanie wizerunku będzie niemożliwe. Dziecko do czasu uzyskania pełnoletności nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych- oznacza to, że nie może samodzielnie występować w procesie ani czynnościach administracyjnych. Dzieci mogą być stronami postępowania sądowego w sprawach cywilnych (jako powodowie lub pozwani)- czy administracyjnych o ile postępowanie dotyczy ich praw i obowiązków. Przykładowe sprawy: spadkowe, odszkodowawcze, zadośćuczynienie, rodzinne itp. Każda osoba posiada bowiem zdolność sądową – czyli możliwość występowania jako strona w procesie. Nie mając jednak do czasu uzyskania pełnoletności zdolności procesowej , czyli możliwości podejmowania czynności procesowych – nie może w nim samodzielnie występować – do tego potrzebuje ingerencji rodziców, bądź innych opiekunów prawnych lub przedstawicieli.[34]

Zabiegi medyczne

Przeprowadzenie zabiegu medycznego (także badania) na małoletnim, który nie ukończył 16 lat jest, co do zasady, możliwe za zgodą jego przedstawiciela ustawowego. Jest to tzw. zgoda zastępcza, którą przedstawiciel ustawowy wyraża za małoletniego. Zgoda w takim wypadku może być wyrażona ustnie albo przez takie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje na wolę poddania się proponowanym przez lekarzy czynnościom albo brak takiej woli (art. 17 ust. 3 u.p.p.). Podstawę prawną przeprowadzenia badania lub udzielania innych świadczeń zdrowotnych stanowi art. 32 ust. 2 u.z.l.l.d., który w sytuacji, gdy pacjent jest małoletni, wymaga zgody przedstawiciela ustawowego, a gdy pacjent nie ma przedstawiciela ustawowego lub porozumienie się z nim jest niemożliwe - zezwolenie sądu opiekuńczego. Pewien wyjątek stanowi art. 17 ust. 2 u.p.p., który w przypadku braku przedstawiciela ustawowego prawo do wyrażenia zgody w odniesieniu do badania, przyznaje opiekunowi faktycznemu czyli osobie sprawującej, bez obowiązku ustawowego, stałą opiekę nad pacjentem, który ze względu na wiek, stan zdrowia albo stan psychiczny opieki takiej wymaga. W sytuacji, gdy zachodzi potrzeba wykonania zabiegu operacyjnego albo zastosowania metody leczenia lub diagnostyki stwarzającej podwyższone ryzyko dla pacjenta stosuje się art. 34 ust. 3 u.z.l.l.d., który przewiduje, że jeżeli pacjent jest małoletni lub niezdolny do świadomego wyrażenia zgody, wymagana jest zgoda jego przedstawiciela ustawowego, a gdy pacjent nie ma przedstawiciela ustawowego lub porozumienie się z nim jest niemożliwe - zezwolenie sądu opiekuńczego. Zwracam uwagę, iż zgoda powinna zostać udzielona na piśmie (art. 34 ust. 1 u.z.l.l.d., art. 18 ust. 1 u.p.p.).[35]

4) Porzucenie dziecka

Kodeks Karny 
Art.210
§1.Kto wbrew obowiązkowi troszczenia się o małoletniego poniżej lat 15 albo o osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny osobę tę porzuca, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. 
§2.Jeżeli następstwem czynu jest śmierć osoby określonej w § 1, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. 

Definicja porzucenia

Porzucenie to opuszczenie dziecka (poniżej 15 r.ż.) z zaprzestaniem troszczenia się o nie i bez zorganizowania opieki innych osób.

Oznacza to również zaniechanie sprawowania opieki nad dzieckiem oraz uniemożliwienie udzielenia natychmiastowego wsparcia.

Porzucenie jest PRZESTĘPSTWEM, niezależnie od tego czy dziecku grozi niebezpieczeństwo czy też nie.

To przestępstwo jest ścigane z oskarżenia publicznego.

Jeśli porzuconemu dziecku grozi niebezpieczeństwo to odpowiedzialność karna jest surowsza.

Sprawca ponosi ją na podstawie art. 160 kodeksu karnego:

- §1. Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. - §2. Jeżeli na sprawcy ciąży obowiązek opieki nad osobą narażoną na niebezpieczeństwo, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Przestępstwo popełnia osoba, na której ciąży obowiązek troszczenia się o małoletniego poniżej 15 r.ż. Obowiązek może wynikać z:

➢ przepisu prawa

➢ orzeczenia sądu

➢ umowy zawartej między stronami

Przyczyny porzucenia:

➢ ubóstwo,

➢ trudności finansowe,

➢ samotne rodzicielstwo,

➢ depresja poporodowa,

➢ brak edukacji seksualnej,

➢ niedostateczna wiedza o planowaniu rodziny,

➢ ograniczenia w dostępie do aborcji,

➢ niepełnosprawność dziecka,

➢ ciąża będąca wynikiem zgwałcenia,

➢ krzywdzenie lub przemoc ze strony partnera,

➢ niedostatek usług wspierających rodziców wychowujących niepełnosprawne dziecko,

➢ problemy małżeńskie,

➢ zmienność partnerów,

➢ trudności życiowe,

➢ wysoki poziom stresu.

Przypadek w których pozostawienie dziecka nie jest przestępstwem porzucenia

A. Nieodebranie dziecka ze spitala

"Oddanie pięciomiesięcznego dziecka do szpitala w związku z koniecznością jego leczenia, a następnie nieodebranie go z tego szpitala, mimo wyzdrowienia, i nieinteresowanie się jego dalszym losem nie stanowi przestępstwa porzucenia" 
"Porzucenie karalne w myśl art. 200 k.k. polega na pozostawieniu osoby, o której mowa w tym przepisie jej własnemu losowi. W wypadku przedstawionym przez Sąd Wojewódzki sytuacja taka nie zachodzi, skoro dziecko zarówno w szpitalu, jak i w Domu Dziecka korzystało przez cały czas z pieczy udzielanej przez instytucje tego typu."
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1966 r. VI KZP 57/65

B. Okno Życia [36]

➢ Jest to miejsce, w którym matka lub osoba w jej imieniu (np. ojciec) może zostawić anonimowo dziecko, jeśli nie czuje się na siłach, aby wychować dziecko. Anonimowość umożliwiona jest przez włączenie się alarmu po kilkudziesięciu sekundach, dzięki czemu osoba, która pozostawiła dziecko zdąży się oddalić.

➢ Znajdują się w budynkach żeńskich zgromadzeń zakonnych, szpitalach, placówkach opiekuńczo-wychowawczych i domach samotnej matki.

➢ Są to inkubatory, zamontowane w ścianach ww. budynków.

Czy zostawienie dziecka w Oknie Życia jest porzuceniem i zarazem przestępstwem?

W prawie polskim nie ma przepisu, który mówi, że nie jest to przestępstwem. Ale orzecznictwo i piśmiennictwo uznaje, że pozostawienie dziecka w Oknie Życia nie jest przestępstwem.[37] Definicja porzucenia mówi, że następuje wtedy, kiedy opuszcza się dziecko (poniżej 15 r.ż.), zaprzestaje się troszczenia o nie i nie zapewnia opieki innych osób. Osoba, która oddaje dziecko do Okna Życia zapewnia mu opiekę, więc nie jest to traktowane jako porzucenie i przestępstwo; istotny jest zamiar porzucającego.[38] Tak samo będzie w przypadku pozostawienia dziecka w szpitalu.

3. Karanie i karcenie dziecka

1) Niebieska Karta

Podstawa prawna : ustawa z 29.07.2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, art. 9d oraz art. 12. Zgodnie z art. 12 można wnioskować, że obowiązek powiadomienia spoczywa na każdym, kto w ramach procedury dowiedział się o przestępstwie. Jednak gdy zgłoszenia dokona osoba inicjująca procedurę to następne instytucje już ją powielają. Bardzo ważnym jest, aby informować o podjętych działaniach Przewodniczącego Zespołu Interdyscyplinarnego.

Art. 12a. 1. W razie bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia dziecka w związku z przemocą w rodzinie pracownik socjalny wykonujący obowiązki służbowe ma prawo odebrać dziecko z rodziny i umieścić je u innej niezamieszkującej wspólnie osoby najbliższej, w rozumieniu art. 115 § 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w rodzinie zastępczej lub w placówce opiekuńczo-wychowawczej

Niebieska Karta składa się z kilku formularzy:

Formularz „A”

wypełnia przedstawiciel jednego z podmiotów wymienionych w art. 9d ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (czyli policji, komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, oświaty, służby zdrowia, pomocy społecznej), w obecności osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie. Formularz należy przekazać do przewodniczącego zespołu interdyscyplinarnego niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia wszczęcia procedury. Kopię pozostawia się u wszczynającego procedurę. Przewodniczący zespołu interdyscyplinarnego po otrzymaniu formularza „Niebieska Karta – A” niezwłocznie, lecz nie później niż w ciągu 3 dni od dnia jego otrzymania przekazuje formularz członkom zespołu interdyscyplinarnego.

Formularz „B”

wypełnia osoba, co do której istnieje podejrzenie, że dotyczy jej przemoc. Jeśli dotyczy to dziecka, czynności podejmowane i realizowane w ramach procedury przeprowadza się co do zasady w obecności rodzica, opiekuna prawnego lub faktycznego. Jeżeli to właśnie te osoby podejrzewamy o stosowanie przemocy wobec dziecka, to działania z udziałem dziecka przeprowadza się w obecności pełnoletniej osoby najbliższej w rozumieniu art. 115 § 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem osoba najbliższa to współmałżonek, wstępni, zstępni, rodzeństwo i powinowaci, a także osoby pozostające w faktycznym wspólnym pożyciu z osobą pokrzywdzoną. Działania z udziałem dziecka, co do którego istnieje podejrzenie, że jest dotknięte przemocą w rodzinie, powinny być prowadzone w miarę możliwości w obecności psychologa.

Formularz „C”

wypełniają członkowie zespołu bądź grupy roboczej na posiedzeniu, w obecności zaproszonej osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie. Na posiedzenie zespołu interdyscyplinarnego lub grupy roboczej nie zaprasza się dziecka. Osoba dotknięta przemocą w rodzinie nie ma obowiązku stawienia się na spotkanie. Nie grozi jej za to żadna sankcja. Taka sytuacja nie wstrzymuje jednak prac zespołu.

Formularz „D”

również wypełniają członkowie zespołu bądź grupy roboczej w obecności osoby, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc w rodzinie. Osoba ta zostaje wezwana na posiedzenie zespołu bądź grupy roboczej. Jeżeli domniemany sprawca przemocy nie stawi się na wezwanie zespołu, bądź grupy roboczej, to taka sytuacja nie wstrzymuje dalszych działań specjalistów.

W ramach procedury „Niebieska Karta” pracownik socjalny wykonuje następujące czynności:

1) diagnozuje sytuację i potrzeby osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie;

2) udziela kompleksowych informacji o: a) możliwościach uzyskania pomocy, w szczególności psychologicznej, prawnej, socjalnej i pedagogicznej, oraz wsparcia, w tym o instytucjach i podmiotach świadczących specjalistyczną pomoc na rzecz osób dotkniętych przemocą w rodzinie, b) formach pomocy dzieciom doznającym przemocy w rodzinie oraz o instytucjach i podmiotach świadczących tę pomoc, c) możliwościach podjęcia dalszych działań mających na celu poprawę sytuacji osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie;

3) organizuje niezwłocznie dostęp do pomocy medycznej, jeżeli wymaga tego stan zdrowia osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie;

4) zapewnia osobie, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie, w zależności od potrzeb, schronienie w całodobowej placówce świadczącej pomoc, w tym w szczególności w specjalistycznym ośrodku wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie;

5) może prowadzić rozmowy z osobami, wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie, na temat konsekwencji stosowania przemocy w rodzinie oraz informuje te osoby o możliwościach podjęcia leczenia lub terapii i udziale w programach oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych dla osób stosujących przemoc w rodzinie.


2) Karcenie a kara

Karcenie dziecka można określić jako wyrządzanie dolegliwości celem doprowadzenia do świadomości osoby karconej naganności jej zachowania, aby wpłynąć w ten sposób na zachowanie się danej osoby w przyszłości. Do istoty karcenia należy zatem cel wychowawczy. Wyrządzenie dolegliwości dziecku można nazwać karceniem tylko wtedy, gdy intencją przyświecającą sprawcy jest osiągnięcie określonych efektów wychowawczych, a więc rezultatów dotyczących postawy i zachowania wartościowanych dodatnio.

Karcenie może przybrać różnorodną postać. Wyróżnić można w szczególności: karcenie słowne, karcenie wyrażone mimiką lub gestem oraz karcenie cielesne (fizyczne). Poszczególne postacie karcenia mogą niekiedy wyczerpywać – formalnie rzecz biorąc – ustawowe znamiona czynów karalnych, zwłaszcza przestępstw takich jak: zniewaga (art. 216 kodeksu karnego), naruszenie nietykalności cielesnej (art. 217 kk), pozbawienie wolności (art. 189 kk), czy zmuszanie do określonego działania lub zaniechania (art. 191 kk).

Wyszczególnione powyżej zachowania stosowane względem osób małoletnich w społecznie akceptowanym celu wychowawczym i w ściśle określonych warunkach oraz granicach, traktowane są na gruncie prawa karnego jako tzw. kontratypy pozaustawowe. W konsekwencji zachowania te są prawnie dozwolone i nie mogą stanowić podstawy pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej.

Karcenie dziecka to nieprawidłowe wykonywanie wobec niego pieczy. Stosowanie przemocy uzasadniać może ingerencja sądu opiekuńczego. Sąd zawiadomiony o podejrzeniu stosowania kar cielesnych wobec dziecka powinien wszcząć z urzędu postępowanie o wgląd w sytuację dziecka.

Od 1 sierpnia 2010 roku obowiązuje nowelizacja ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), która zakazuje stosowania kar cielesnych osobom wykonującym władzę rodzicielską oraz sprawującym opiekę lub pieczę nad dzieckiem. 


Art. 96.1 ario: . Osobom wykonującym władzę rodzicielską oraz sprawującym opiekę lub pieczę nad małoletnim zakazuje się stosowania kar cielesnych.

Głównym celem karania dzieci jest uświadamianie im, co jest dobre, złe, szkodliwe, niebezpieczne. Kary powinny być dostosowane do wieku dziecka, stopnia przewinienia. W żadnym razie nie powinny odbierać mu godności, poczucia własnej wartości. Powinno uczyć się dziecko pokazując konsekwencje czynów (na zasadzie zniszczysz zabawkę, nie będziesz miał zabawki).

Kara powinna być bezpośrednio związana tematycznie z niepożądanym zachowaniem dziecka, działać natychmiast i uchronić dziecko przed niebezpieczeństwem. Czyli np. za wybiegnięcie na ulicę sześciolatek do końca spaceru idzie prowadzony za rękę.

3) Konsekwencje stosowania przemocy przez rodziców

Spowodowanie ciężkiego uszkodzenia ciała, jak również przestępstwo znęcania się, jest ścigane z urzędu. Zmiany wprowadzone do Kodeksu karnego nowelizacją Ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie dotyczą także zasad ścigania przestępstwa z art. 157 k.k., popełnionego w stosunku do osoby najbliższej, czyli także w sytuacji, gdy sprawcą przemocy jest rodzic dziecka. Najwyższy wymiar kary jaki może zostać zasądzony wobec sprawcy, to 12 lat pozbawienia wolności.

Jeżeli przemocy fizycznej dopuszcza się rodzic dziecka, poza odpowiedzialnością karną z tego tytułu, może ponieść on odpowiedzialność także na gruncie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Podjęte działania przed sądem rodzinnym często są uzupełnieniem działań wobec sprawcy i mają na celu zabezpieczenie dobra dziecka. Często dochodzi do orzeczenia ograniczenia lub pozbawienia władzy rodzicielskiej wobec rodzica, który stosował przemoc wobec dziecka.

Stosowanie przemocy wobec dzieci, szczególnie przez bliskie im osoby, może prowadzić do konsekwencji bezpośrednich, takich jak obrażenia fizyczne czy nawet śmierć, ale też do poważnych zaburzeń rozwoju psychicznego i społecznego dzieci.

USTAWA z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny
Art. 156. § 1. Kto powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci: 
1) pozbawienia człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, 
2) innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej albo znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3. 
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. 
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 jest śmierć człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 5, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.
Art. 157. § 1. Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, inny niż określony w art. 156 § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Art. 157a. § 1. Kto powoduje uszkodzenie ciała dziecka poczętego lub rozstrój zdrowia zagrażający jego życiu, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. 
Art. 160. § 1. Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. 
§ 2. Jeżeli na sprawcy ciąży obowiązek opieki nad osobą narażoną na niebezpieczeństwo, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Art. 207. § 1. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. 
§ 1a. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą nieporadną ze względu na jej wiek, stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. 
§ 2. Jeżeli czyn określony w § 1 lub 1a połączony jest ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. 
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1–2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
Art. 217. § 1. Kto uderza człowieka lub w inny sposób narusza jego nietykalność cielesną, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. 


Źródła

http://www.pedagogika-rodziny.spoleczna.pl/attachments/article/PR_2_4.pdf#page=148

https://www.infor.pl/prawo/pomoc-spoleczna/przemoc-w-rodzinie/254357,Czym-jest-Niebieska-Karta.html

http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20051801493/U/D20051493Lj.pdf

http://www.bc.ore.edu.pl/Content/709/prawa-czowieka1+(1).pdf#page=70

https://parenting.pl/kary-cielesne-wobec-dzieci-w-swietle-polskiego-prawa

http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19970880553/U/D19970553Lj.pdf

http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19640090059/U/D19640059Lj.pdf

http://orzeczenia.ms.gov.pl/search/advanced/przemoc$0020wobec$0020dziecka/$N/$N/$N/$N/$N/$N/$N/$N/$N/$N/$N/$N/$N/$N/score/descending/1

https://www.saos.org.pl/search?all=przemoc+wobec+dzieci+&size=20&sort=JUDGMENT_DATE%2Cdesc

4. Alimentacja dzieci

1) Wiadomości ogólne

Art. 128 krio: Obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Istotą pojęcia obowiązku alimentacyjnego jest odpowiednie rozumienie rodzajów przedstawionych środków “utrzymania” i “wychowania”. Jako środki utrzymania należy rozumieć zabezpieczenie bieżących potrzeb takich jak jedzenie, ubrania, mieszkanie, media i inne przedmioty pozwalające na funkcjonowanie w środowisku, należą do tego również leki oraz rehabilitacja, przykładowymi środkami wychowania są troska o zdrowie, rozwój fizyczny oraz psychiczny, dbanie o edukację oraz dostęp do kultury uprawnionego

Wstępnymi nazywani są wszyscy przodkowie danej osoby, np matka, ojciec, babcia, dziadek, pradziadkowie itp. Osobami tymi są jedynie osoby spokrewnione w lini prostej.

Zstępnymi są wszyscy potomkowie danej osoby jak np dzieci, wnuki prawnuki, jak w przypadku poprzedniej definicji pokrewieństwo musi następować w lini prostej.

Krewnymi w linii bocznej są wszystkie osoby, które posiadają tego samego przodka i jednocześnie nie są oni spokrewnieni w linii prostej, przykładami są rodzeństwo siostrzeńcy, bratankowie, wujkowie, ciocie itp.

Zasady współżycia społecznego są normami powstałymi samoistnie w społeczeństwie, nie są definiowane przez organy państwowe, jednak każdy obywatel danego społeczeństwa musi ich przestrzegać. Bierze się je pod uwagę mając na względzie całokształt rozstrzyganej sprawy.


2) Świadczenia rodziców wobec dzieci

Art. 133. § 1. Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. 
§ 2. Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku. 
§ 3. Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się

Ukończenie osiemnastego roku życia przez dziecko nie jest równoznaczne z zakończeniem obowiązku alimentacyjnego, pod warunkiem kontynuowania przez dziecko nauki w publicznej placówce w systemie dziennym do ukończenia dwudziestego piątego roku życia. Alimentacja ta jest niezależna od stopnia wykształcenia. W przypadku gdy dziecko jest niepełnosprawne i z tego tytułu nie może utrzymać się samo obowiązek alimentacji wygasa dożywotnio.

Art. 135. § 1. Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.


3) Alimentacja wobec nienarodzonego dziecka oraz jego matki.

Art. 141. § 1. Ojciec niebędący mężem matki obowiązany jest przyczynić się w rozmiarze odpowiadającym okolicznościom do pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu. Z ważnych powodów matka może żądać udziału ojca w kosztach swego utrzymania przez czas dłuższy niż trzy miesiące. Jeżeli wskutek ciąży lub porodu matka poniosła inne konieczne wydatki albo szczególne straty majątkowe, może ona żądać, ażeby ojciec pokrył odpowiednią część tych wydatków lub strat. Roszczenia powyższe przysługują matce także w wypadku, gdy dziecko urodziło się nieżywe. 
§ 2. Roszczenia matki przewidziane w paragrafie poprzedzającym przedawniają się z upływem lat trzech od dnia porodu. 
Art. 142. Jeżeli ojcostwo mężczyzny niebędącego mężem matki zostało uwiarygodnione, matka może żądać, ażeby mężczyzna ten jeszcze przed urodzeniem się dziecka wyłożył odpowiednią sumę pieniężną na koszty utrzymania matki przez trzy miesiące w okresie porodu oraz na koszty utrzymania dziecka przez pierwsze trzy miesiące po urodzeniu. Termin i sposób zapłaty tej sumy określa sąd. 
Art. 143. Jeżeli ojcostwo mężczyzny, który nie jest mężem matki, nie zostało ustalone, zarówno dziecko, jak i matka mogą dochodzić roszczeń majątkowych związanych z ojcostwem tylko jednocześnie z dochodzeniem ustalenia ojcostwa. Nie dotyczy to roszczeń matki, gdy dziecko urodziło się nieżywe.


Obowiązek alimentacyjny w tym przypadku powstaje gdy matka dziecka przedstawi jako prawdopodobne iż wskazany przez nią mężczyzna może być ojcem dziecka, oraz udowodni fakt ciąży. Dokumentami potrzebnymi do wykazania tych faktów są zaświadczenia lekarskie. Funkcją tego rodzaju alimentów jest zabezpieczenie finansowe matki i dziecka. Kwota na utrzymanie matki do dnia porodu jest wpłacana wprost jej, kwota na utrzymanie dziecka w okresie trzech miesięcy może znajdować się w depozycie sądowym i może być odebrana przez matkę po okazaniu aktu urodzenia. Obowiązek może zaistnieć tylko wtedy gdy nie zostało uchylone ojcostwo mężczyzny i dochodzi się ustalenia ojcostwa. Gdy wskutek ciąży lub porodu matka poniosła konieczne wydatki lub straty majątkowe ma prawo żądać pokrycia przez ojca odpowiednią część wydatków lub strat.

4) Świadczenia wobec rodzeństwa

Art. 134. W stosunku do rodzeństwa zobowiązany może uchylić się od świadczeń alimentacyjnych, jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub dla jego najbliższej rodziny.

Obowiązek alimentacyjny wobec rodzeństwa może istnieć tylko w sytuacji gdy osoba nie ma krewnych w lini prostej czyli rodziców, dziadków, dzieci lub nie można obciążyć ich alimentacją. Jeśli świadczenie alimentów przez rodzeństwo może spowodować nadmierny uszczerbek dla niego lub jego rodziny, a także w sytuacji gdy jest to niezgodne z zasadami współżycia społecznego można uchylić się od alimentacji. W praktyce zdarzają się rzadko i mają charakter wyjątkowy, najczęściej w sytuacjach gdy nie da się otrzymać środków od najbliższych krewnych.

5) Świadczenia dzieci wobec rodziców

Art. 87. Rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania 

Alimentacja dzieci wobec rodziców istnieje gdy rodzice żyją w sytuacji niedostatku finansowego a dzieci są w stanie im pomóc. Sytuację niedostatku finansowego rozumie się poprzez stan w którym rodzice nie są w stanie sami zabezpieczyć swoich podstawowych potrzeb jak wyżywienie, mieszkanie czy potrzeby zdrowotne. Jeśli rodzice mają kilkoro dzieci, obowiązek alimentacyjny jest spełniany przez nie w takiej części której mogą podołać, jeśli jedno z dzieci nie jest w stanie spełnić obowiązku alimentacyjnego to świadczenie rozkłada się na pozostałe dzieci.

6) Powinowactwo

Art. 131. § 1. Jeżeli skutki przysposobienia polegają wyłącznie na powstaniu stosunku między przysposabiającym a przysposobionym, obowiązek alimentacyjny względem przysposobionego obciąża przysposabiającego przed wstępnymi i rodzeństwem przysposobionego, a obowiązek alimentacyjny względem wstępnych i rodzeństwa obciąża przysposobionego dopiero w ostatniej kolejności.

Wpływa na zakres świadczeń

§ 2. Jeżeli jeden z małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka, przysposobienie nie ma wpływu na obowiązek alimentacyjny między przysposobionym a tym drugim małżonkiem i jego krewnymi.

Obowiązek alimentacyjny w tym przypadku może powstać tylko jeśli nie ma innych bliskich krewnych lub jeśli nie mogą oni spełnić tego obowiązku, działa on zarówno w systemie rodziców wobec dzieci i dzieci wobec rodziców ( w tym przypadku jeśli rodzic przyczyniał się do utrzymania i wychowania przysposobionego dziecka).

§ 3. Na zakres świadczeń alimentacyjnych nie wpływają:

1) świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do ©Kancelaria Sejmu s. 51/60 26.11.2019 alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670, 730, 1802 i 1818), podlegające zwrotowi przez zobowiązanego do alimentacji;

2) świadczenia, wydatki i inne środki finansowe związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej, o których mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

3) świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134, z późn. zm.3) );

4) świadczenia rodzinne, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, z późn. zm.4) );

5) rodzicielskie świadczenie uzupełniające, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. poz. 303).

7. Uchylenie

Art. 1441 . Zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie dotyczy to obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka.

Bibliografia

http://goniecpolski.nl/alimenty-co-to-takiego/comment-page-1/

https://pl.wikipedia.org

http://adwokat-radca-prawny.pl/zasady-wspolzycia-spolecznego-sad-poznan-lodz-prawnik-kancelaria

https://adwokatrodacki.pl/blog/czy-mozna-domagac-sie-alimentow-od-rodzenstwa/

https://www.infor.pl/prawo/alimenty/alimenty-na-dziecko/323257,Alimenty-na-dziecko-przed-jego-urodzeniem.html

http://gopskotla.pl/wiadomosci/2/wiadomosc/151555/obowiazki_doroslych_dzieci_wobec_rodzicow_czyli_rowny_obowiazek


5. Zmiany zakresu władzy rodzicielskiej

1) Definicja władzy rodzicielskiej

Władzą rodzicielską nazywamy prawa i obowiązki, które sprawują nad osobą małoletnią(poniżej 18 roku życia) rodzice. W Polsce władzę rodzicielską przede wszystkim regulują przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W prawie polskim brakuje jednoznacznej definicji władzy rodzicielskiej, jednakże powszechnie przyjęło się, że władza rodzicielska często nazywana również prawami rodzicielskimi odpowiada za:

-nadawanie zasadniczego kierunku wychowania dziecka

-decydowanie o zabiegach medycznych

-decydowanie o miejscu zamieszkania bądź szkoły do której ma uczęszczać

-zarządzaniem i dysponowaniem majątkiem dziecka oraz reprezentowaniem go przed organami państwowymi bądź innymi podmiotami


Podstawowym kryterium, które wyznacza treść władzy rodzicielskiej jest dobro dziecka i interes społeczny.

Komu przysługuje

Artykuł 93 KOR mówi o tym, że władza rodzicielska przysługuje dwojgu rodziców, chyba, że dobro dziecka wymaga inaczej, wtedy sąd może orzec o ograniczeniu, zawieszeniu lub pozbawieniu jej jednemu lub obojgu rodziców.

W przypadku, kiedy żaden z rodziców nie posiada praw rodzicielskich, należy ustanowić opiekę dla dziecka.

Władza rodzicielska powstaje i istnieje niezależnie od tego czy rodzice pozostają w związku małżeńskim. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest uprawnione i zobowiązane do jej wykonywania. Jednakże istotne sprawy muszą rozwiązywać w porozumieniu(art.97 KRO).

Ile trwa

Władza rodzicielska trwa do momentu osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Jednakże istnieją inne przyczyny, w prowadzące do jej ustania są to:

- utrata zdolności rodzica do czynności prawnych

- śmierć rodzica

- pozbawienie władzy rodzicielskiej

- zaprzeczenie ojcostwa

- zaprzeczenie macierzyństwa

- przysposobienie(w stosunku do biologicznych rodziców)

- rozwiązanie przysposobienia( w stosunku do przysposabiających).

2) Ograniczenie władzy rodzicielskiej

Jeżeli zagraża ona dobru dziecka!

Przyczyną może być nawet nieumyślne zachowanie rodzica krzywdzące dziecko. Wniosek o ograniczenie może złożyć każdy z rodziców bądź postępowanie może zostać wszczęte z urzędu. Wniosek składa się do sądu rejonowego (wydziału rodzinnego i nieletnich) i jest on zwolniony z opłat sądowych. Postanowienie zapada po przeprowadzeniu rozprawy. Władzę rodzicielską można przywrócić, nie jest to stan nieodwracalny oraz można pozbawić władzy rodzicielskiej gdy została ona ograniczona.

Ograniczenie władzy rodzicielskiej może polegać na:
 - zobowiązaniu rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania, np. zobowiązanie dziecka do chodzenia do szkoły i dopilnowanie tego przez rodziców,
 - określeniu, jakie czynności nie mogą być przez rodziców dokonywane bez zezwolenia sądu albo poddaniu rodziców innym ograniczeniom, którym podlega opiekun, np. stały nadzór sądu,
 - poddaniu wykonywania władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego,

skierowaniu małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego albo do innej placówki sprawującej częściową opiekę nad dziećmi,

 - zarządzeniu o zabraniu dziecka z rodziny i umieszczenia małoletniego w rodzinie zastępczej lub w innej placówce opiekuńczo – wychowawczej, np. w domu dziecka, pogotowiu opiekuńczym, ale tylko wtedy, gdy rodzina, w której wychowuje się dziecko ma negatywny wpływ na jego wychowanie, a dotychczasowe formy ingerencji nie przyniosły oczekiwanego rezultatu.

Wzór wniosku o ograniczenie władzy rodzicielskiej: https://adwokatbialystok.pl/wp-content/uploads/2015/12/Wniosek-o-ograniczenie-w%C5%82adzy-rodzicielskiej.pdf

3) Zawieszenie władzy rodzicielskiej

Istotą zawieszenia władzy rodzicielskiej jest tymczasowe zawieszenie praw i obowiązków rodziców. Nie przestają one istnieć, jednakże przez pewnie okres nie mogą być wykonywane.

Przesłanką jest przemijająca przeszkoda w jej wykonywaniu. Chodzi tu o takie przeszkody, które ze względu na swój charakter zazwyczaj ustają i można się spodziewać podjęcia przez rodziców, którym poza tym nie brak ku temu kwalifikacji, dalszego wykonywania tej władzy. Ocena, czy przeszkoda ma charakter przemijający, zależy od przewidywanego czasu jej trwania, który nie może być zbyt odległy. Jeżeli przeszkoda ma trwać wiele lat, np. skazanie na wieloletnią karę pozbawienia wolności, należy uznać, że ma ona trwały charakter. Mimo zawieszenia władzy rodzicielskiej władza ta - odmiennie niż w wypadku jej pozbawienia - nadal istnieje, z tym zastrzeżeniem, że rodzice są wyłączeni od jej sprawowania, co powoduje, że w razie zawieszenia władzy obojga rodziców ustanawia się dla dziecka opiekę. W razie ustania przyczyny zawieszenia władzy rodzicielskiej (art. 110 § 2) władza ta nie odżywa automatycznie, a skutek taki wywiera dopiero orzeczenie sądu o uchyleniu zawieszenia. Orzeczenie takie sąd jest obowiązany wydać i w postępowaniu tym nie może badać, czy uchylenie zawieszenia jest celowe, lecz-czy istotnie przyczyna zawieszenia ustała.

Decyzja, czy zawieszenie jest potrzebne, zależy od uznania sądu, które oczywiście nie może być dowolne, lecz musi być podyktowane dobrem dziecka i wszechstronną oceną całokształtu okoliczności sprawy. Zawieszenie władzy rodzicielskiej jest więc czynnością fakultatywną, a nie obligatoryjną i zależy wyłącznie od uznania sądu.

Postępowania w sprawie o zawieszenie władzy rodzicielskiej może być podobnie jak postępowanie o ograniczenie władzy rodzicielskiej wszczęte z urzędu.

Zawieszenie władzy rodzicielskiej nie daje podstaw do orzeczenia o przysposobieniu dziecka.

4) Pozbawienie władzy rodzicielskiej

Pozbawienie władzy rodzicielskiej może nastąpić, gdy władza ta nie może być wykonywana. O pozbawieniu władzy rodzicielskiej orzeka sąd, jeśli zaistnieją przyczyny jej pozbawienia. Do pozbawienia władzy rodzicielskiej może dojść poprzez złożenie wniosku o pozbawienie władzy rodzicielskiej do sądu rejonowego wydział rodzinny i nieletnich. Sprawa taka jest rozpatrywana w trybie nieprocesowym i może zostać wszczęta zarówno na wniosek rodziców, jak i z urzędu, np. po zawiadomieniu sądu przez policję, że dobro dziecka jest zagrożone. Wniosek jest zwolniony z opłat sądowych.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być także orzeczone w wyroku orzekającym rozwód, separację i unieważnienie małżeństwa.


Przesłanki pozbawienia władzy rodzicielskiej

a. władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody (np. gdy rodzic zaginął, odbywa długą karę pozbawienia wolności, jest przewlekle chory, wyjechał za granicę na stałe);

b. rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej (np. nadmiernie karcą dziecko, wykorzystują seksualnie, zmuszają do ciężkiej pracy zarówno w celach zarobkowych jak i w gospodarstwie domowym, namawiają dziecko do popełnienia przestępstw);

c. rodzice w sposób rażący zaniedbują swoje obowiązki względem dziecka (np. zaniedbują dzieci, celowo nie wywiązują się z obowiązku alimentacyjnego, prowadzą tryb życia nie gwarantujący prawidłowego rozwoju dziecka przez alkohol, narkotyki itp.).

Sąd może również pozbawić władzy rodzicielskiej, gdy wcześniej ograniczył rodzicom władzę rodzicielską i umieścił dziecko w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczo – wychowawczej, jeżeli przyczyny dla których dziecko zostało umieszczone w placówce nie ustały.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej może dotyczyć obojga rodziców, ale może zostać orzeczone tylko w stosunku do jednego z nich, jeśli tylko jednego z rodziców dotyczy przyczyna.

Rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej nie ma prawa uczestniczyć w wychowaniu dziecka, zarządzać jego majątkiem, występować w jego imieniu, decydować, np. o miejscu zamieszkania dziecka, wyborze szkoły, wyjazdach itp. Natomiast rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej w dalszym ciągu jest zobowiązany do alimentacji, a dziecko zachowuje prawo do dziedziczenia po rodzicu. Również rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej może w przyszłości domagać się od dziecka alimentów na siebie oraz może po dziecku dziedziczyć.

Ponadto w dalszym ciągu rodzic ma prawo do osobistych kontaktów z dzieckiem, chyba że zakaz takich spotkań zostanie wydany przez sąd w wyroku pozbawiającym go władzy rodzicielskiej bądź w późniejszym postępowaniu. (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2004 roku, sygn.. akt IV CK 615/03, publ. LEX)

Jeżeli ustanie przyczyna, która była podstawą pozbawienia władzy rodzicielskiej, sąd może przywrócić władzę rodzicielską, jeśli dojdzie do wniosku, że jej przywrócenie jest w danych okolicznościach zgodne z dobrem dziecka.


Wzór wniosku o pozbawienie władzy rodzicielskiej: https://www.infor.pl/prawo/dziecko-i-prawo/wladza-rodzicielska/313924,Wzor-wniosku-o-pozbawienie-wladzy-rodzicielskiej.html


Bibliografia

Bibliografia:

KRO

https://www.infor.pl/prawo/dziecko-i-prawo/wladza-rodzicielska/89627,2,Na-czym-polega-wladza-rodzicielska.html

https://www.infor.pl/prawo/dziecko-i-prawo/wladza-rodzicielska/258138,Ograniczenie-wladzy-rodzicielskiej.html

https://www.infor.pl/prawo/dziecko-i-prawo/wladza-rodzicielska/229224,Zawieszenie-wladzy-rodzicielskiej.html

https://www.infor.pl/prawo/dziecko-i-prawo/wladza-rodzicielska/270218,Zawieszenie-wladzy-rodzicielskiej-jak-i-kiedy.html

https://www.infor.pl/prawo/dziecko-i-prawo/wladza-rodzicielska/251202,Kiedy-sad-orzeka-o-pozbawieniu-wladzy-rodzicielskiej.html

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2004 roku, sygn.. akt IV CK 615/03, publ. LEX

Asystent rodziny

1. Zadania asystenta rodziny

Osoba, która chce w przyszłości wykonywać pracę asystenta rodziny, musi liczyć się z tym, iż nie może być w żaden sposób karana, nie powinna być pozbawiona praw rodzicielskich, ani mieć ograniczoną ich władzę. W przypadku kandydata na asystenta rodziny, który jest zobowiązany do wypłacania alimentów, musi być to wypłacane na bieżąco. Zgodnie z założeniami projektu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nad dzieckiem, asystent rodziny powinien być „powiernikiem, przyjacielem rodziny, wspólnie pracującym z rodziną, a nie autorytarnie wyznaczać cele. Asystent rodziny musi unikać oceniania i pouczania, a do problemów rodziny podchodzić ze zrozumieniem”.[39]

Do funkcji asystenta rodziny należą między innymi:

1) funkcja wsparcia psychiczno–emocjonalnego - jej zadaniem jest przezwyciężanie pojawiających się trudności w życiu rodziny,

2) funkcja doradcza - pełni rolę doradztwa prawnego, społecznego funkcjonowania rodziny oraz jak prawidłowo zarządzać gospodarstwem domowym,

3) funkcja wychowawcza,

4) funkcja opiekuńcza,

5) funkcja diagnostyczno – monitorująca,

6) funkcja motywująco – aktywizacyjna,

7) funkcja mediacyjna,

8)funkcja koordynacji skierowanych na rodzinę.


Asystent rodziny, podobnie do pracownika socjalnego pełni różne role, w których niezbędna jest wiedza z takich dziedzin nauki jak: pedagogika, medycyna, prawo czy psychologia.[40]

4 obszary działania asystenta rodziny :

1) bezpośrednia praca z rodziną,

2) bezpośrednią pracą z dzieckiem,

3) działania pośrednie kierowane na rzecz dobra dziecka i rodziny,

4) organizację własnego warsztatu pracy.


Procedura powołania asystenta rodziny

W momencie, gdy do ośrodka pomocy społecznej zostanie zgłoszona informacja o rodzinie, w której występują trudności w funkcjonowaniu i wypełnianiu podstawowych obowiązków, pracownik socjalny zobowiązany jest do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zgodnie z zasadami obowiązującymi w Ustawie z dnia 12 marca 2004 roku o Pomocy Społecznej. Jeśli po wizycie zostanie stwierdzona dysfunkcjonalność rodziny, kierownik ośrodka przydziela rodzinie asystenta rodziny.[41] Jeden asystent rodziny, może mieć pod swoją opieką nie więcej niż 15 rodzin. Mają oni pełną autonomię w swoich działaniach. Realizując swoje korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych.[42]

Asystent zobowiązany jest do prowadzenia dokumentacji rodziny, w skład których wchodzą między innymi:

a) baza adresowa i telefoniczna instytucji, organizacji i osób, zawierającą telefony interwencyjne, adresy instytucji, organizacji pozarządowych, szkół, gabinetów lekarskich i psychologicznych, parafii, klubów osiedlowych itp., wraz z nazwiskami osób współpracujących.

b) “teczka rodziny”, w której powinny się znaleźć: karta rodziny, plan pracy rodziny, plan pomocy dziecku, notatki dotyczące wszystkich spotkań tak z samą rodziną, jak i w sprawach jej dotyczących, opinie na temat rodziny oraz poszczególnych jej członków otrzymane z zewnątrz, opinie pisane na zlecenie sądu, dokumentacja z okresowej oceny sytuacji rodziny, notatki dotyczące monitorowania rodziny po zakończeniu pracy z asystentem, a także kopie dokumentacji zespołu interdyscyplinarnego”.[43]

Kiedy asystent rodziny przejmuje rodzinę pod swoją “opiekę” na pierwszym miejscu powinien mieć na uwadze problemy socjalne rodziny, gdyż to powoduje, że rodzina jest przytłoczona, a ich uwaga skupia się wokół tego. Kolejnym etapem jest podniesienie umiejętności wychowawczych rodziców oraz podniesienie umiejętności w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Na samym końcu skupiamy się na dalszym wykształceniu członków rodziny i poszukiwaniu pracy.[44] Głównym zadaniem asystenta rodziny jest „niedopuszczenie do oddzielenia dzieci od rodziny oraz podjęcie działań zmierzających do zażegnania kryzysu w rodzinie”.[45] Celem asystowania rodzinie jest poprawa warunków życia codziennego, a także wzmacnianie więzi rodzinnych poprzez towarzyszenie rodzinom dysfunkcjonalnym, które nie są w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych. Istotne jest również okresowe utrzymywanie kontaktu pomiędzy rodziną a odpowiednimi przedstawicielami służby społecznej, którzy wspomagają procesy odbudowy społecznych kompetencji oraz sprawność w rozwiązywaniu problemów życia codziennego.[46]

Asystent prowadzi pracę z rodziną w miejscu jej zamieszkania lub w miejscu wskazanym przez rodzinę w formie:[47]

1) konsultacji i poradnictwa specjalistycznego,
2) terapii i mediacji,
3) pomocy prawnej (prawo rodzinne),
4) usług dla rodzin z dziećmi (usługi opiekuńcze i specjalistyczne),
5) organizowania dla rodzin spotkań, których celem jest wymiana doświadczeń oraz zapobieganie izolacji, czyli organizowania tzw. „grup wsparcia” lub „grup samopomocowych”.

Zgodnie z Ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej[48] do poszczególnych zadań asystenta rodziny należą:

- opracowanie i realizacja planu pracy z rodziną we współpracy z członkami rodziny i konsultacji z pracownikiem socjalnym,

- opracowanie z członkami rodziny i koordynatorem rodzinnej pieczy zastępczej planu pracy z rodziną, który jest skoordynowany z planem pomocy dziecku umieszczonemu w pieczy zastępczej,

- udzielanie pomocy rodzinom w poprawie ich sytuacji życiowej, w tym w zdobywaniu umiejętności prawidłowego prowadzenia gospodarstwa domowego, udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów socjalnych, psychologicznych i wychowawczych z dziećmi,

- wspieranie aktywności społecznej rodzin,

- motywowanie członków rodzin do podnoszenia kwalifikacji zawodowych,

- udzielanie pomocy w poszukiwaniu, podejmowaniu i utrzymywaniu pracy zarobkowej,

- motywowanie do udziału w zajęciach grupowych dla rodziców, których celem jest kształtowanie prawidłowych wzorców rodzicielskich oraz umiejętności psychospołecznych,

- udzielanie wsparcia dzieciom, w szczególności poprzez udział w zajęciach psychoedukacyjnych,

- podejmowanie działań interwencyjnych i zaradczych w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa dzieci i rodzin

- prowadzenie indywidualnych konsultacji wychowawczych dla rodziców i dzieci,

- prowadzenie dokumentacji dotyczącej pracy z rodziną,

- dokonanie okresowej oceny sytuacji rodziny, nie rzadziej co pół roku i przekazywanie tej oceny kierownikowi ośrodka pomocy społecznej,

- monitorowanie funkcjonowania rodziny po zakończeniu pracy z rodziną,

- sporządzanie na wniosek sądu, opinii o rodzinie i jej członkach,

- współpraca z jednostkami administracji rządowej i samorządowej, odpowiednimi organizacjami pozarządowymi, a także innymi podmiotami i osobami specjalizującymi się w działaniach na rzecz dziecka i rodziny,

- współpraca z zespołem interdyscyplinarnym lub grupą roboczą, o których mowa w Art. 9a ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku, o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie lub innymi podmiotami, których pomoc przy wykonywaniu zadań uzna za niezbędną.

2. Zasady współpracy asystenta z rodziną (współpraca dobrowolna, współpraca obligatoryjna – zarządzenie sądu rodzinnego)

W pracy asystenta rodziny zakłada się parę zasad, które trzeba spełnić, aby móc w sposób prawidłowy współpracować z rodziną. W skład zasad mogą wchodzić: praca asystenta rodziny odbywa się w oparciu o zasadę dobrowolności - czyli nieprzymuszoną pracę na rzecz rodziny, asystent rodziny powinien podpisać z rodziną tak zwaną "umowę o współpracy" - najczęściej nazywa się to planem pomocy lub planem pracy w rodzinie, asystent rodziny świadczy swoją usługę przez określony czas na rzecz określonej rodziny, spotkania z rodziną muszą odbywać się systematycznie, nie mniej niż 2 razy w tygodniu, w czasie ustalonym z rodziną, usługa asystenta rodziny powinna być świadczona w miejscu zamieszkania rodziny, chyba że sytuacja wymaga pracy w innym środowisku , rodzina wspólnie z asystentem określa obszary wymagające zmiany, formułując cele do osiągnięcia oraz plan pracy, na bieżąco dokonuje się oceny postępów w realizacji celów, minimum raz na pół roku dokonuje się pisemnej oceny okresowej, do wiadomości pracownika socjalnego oraz, jeśli dziecko znajduje się w pieczy zastępczej, do wiadomości koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej po zakończeniu realizacji usługi następuje ostateczna ocena współpracy, w formie pisemnej otrzymuje ją pracownik socjalny.[49]

Przykładowa decyzja o przyznaniu asystenta rodziny:

Sygnatura………..

Na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 roku o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575.) po dokonaniu analizy sytuacji rodziny z wniosku pracownika socjalnego, przydzielam rodzinie …………………………………………………....… zamieszkałej w………………………… ………………, asystenta rodziny w osobie …………………………………………………… …………………………………………………………………... począwszy od dnia………… ………. do dnia……….. …………………………………..

(podpis dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej)

Otrzymują:

1. Rodzina……………………………………………

2. Asystent rodziny…………………………………

3. Dział Świadczeń/pracownik socjalny [50]

Przykładowa zgoda rodziny na współpracę z asystentem rodziny

Imiona i nazwiska dorosłych członków rodziny………………………………………………………

Adres zamieszkania………………………………………………………………………

Adres do korespondencji………………………………………………………………

Zgodnie z art. 8 ust 3. ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575) wspieranie rodziny jest prowadzone za jej zgodą i aktywnym udziałem, z uwzględnieniem zasobów własnych oraz źródeł wsparcia zewnętrznego. Wyrażam zgodę / nie wyrażam zgody na wspieranie naszej rodziny …………………………………… w celu przezwyciężenia trudności w pełnieniu funkcji opiekuńczo – wychowawczych w okresie od ……………………. do ……………………

Data podpisania dokumentu……………………………………… (imię i nazwisko, nr dowodu osobistego, podpis) ………………………………………………………………………………………………… (imię i nazwisko, stanowisko, nr legitymacji służbowej, podpis)..................................[51]


Ta część dotyczyła współpracy dobrowolnej, czyli - jeśli rodzina ma problemy życiowe z którymi własnymi zasobami nie jest w stanie sobie poradzić, a zagrożone jest dobro dziecka, wtedy na mocy ustaw: o pomocy społecznej, o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "za życiem" i o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej można powołać asystenta rodziny, który we współpracy z rodziną wymagającą wsparcia będzie mógł pracować nad określonymi celami. Jeśli chodzi o współpracę obligatoryjną to jest ona coraz chętniej stosowana. W momencie kiedy rodzina nie chce podjąć współpracy z asystentem rodziny, a zagrożone jest dobro dziecka wtedy MOPS bądź inny ośrodek pomocy społecznej może wystąpić z wnioskiem do sądu o wgląd w sytuację rodziny i o ustanowienie asystenta rodziny. Najczęściej sąd rozpatruje te sprawy pozytywnie przyznając obligatoryjnie asystenta rodziny, robi to na podstawie art. 109 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego [52]("Art. 109. § 1. Jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia. § 2. Sąd opiekuńczy może w szczególności: 1) zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania, w szczególności do pracy z asystentem rodziny, realizowania innych form pracy z rodziną, skierować małoletniego do placówki wsparcia dziennego, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub skierować rodziców do placówki albo specjalisty zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc z jednoczesnym wskazaniem sposobu kontroli wykonania wydanych zarządzeń;"[53]). Niestety współpraca obligatoryjna kłóci się z pierwotnymi zasadami współpracy z asystentem rodziny, czyli zasadzie dobrowolności.

3. Odmowa pracy w rodzinie

W ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w artykule 8 zawarte jest, że wspieranie rodziny prowadzone jest za jej zgodą i aktywnym udziałem, z uwzględnieniem zasobów własnych oraz źródeł wsparcia zewnętrznego. [54] Rodzina, która korzysta z wsparcia asystenta rodziny, ma prawo zrezygnować z tej pomocy jeśli zrealizowany został, wcześniej spisany plan pracy z rodziną lub w wyniku własnej chęci w poczuciu, że takie wsparcie nie jest potrzebne. Asystent rodziny nie ma konieczności zgłaszania do sądu rodzinnego informacji o rezygnacji rodziny ze współpracy, jeśli pracował na wniosek pracownika socjalnego, placówki szkolnej czy na wniosek samej osoby. Jeśli jednak asystent rodziny widzi konieczność dalszej pracy z tą rodziną dla dobra dzieci, może we współpracy z pracownikiem socjalnym lub osobiście złożyć wniosek do sądu rodzinnego o wgląd w sytuację rodziny. W tym wniosku musi być zawarte ,że w tej rodzinie było już prowadzone wsparcie i istnieje ryzyko zaniedbań wychowawczych.[55] Gdy asystent rodziny nie chce współpracować z daną rodziną i rodzina musi być dalej objęta wsparciem asystenta rodziny to może złożyć wniosek do kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej o przydzielenie innego asystenta rodziny. W przypadku, gdy rodzina nie potrzebuję dalszego wsparcia, ponieważ został zrealizowany plan pracy to asystent wraz z pracownikiem socjalnym musi złożyć wniosek do kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej.[56]

Przykład wniosku dotyczącego zakończenia współpracy z rodziną:

Wniosek do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej o zakończenie objęcia rodziny wsparciem asystenta rodziny

Sz.P. X.Y.Z. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w…………

Proszę o zakończenie objęcia rodziny Pani/Pana* Anna L. zamieszkałego/łej* Końskie ul. Wolna ⅖ wsparciem asystenta rodziny od dnia 13.06.2016 r.

Uzasadnienie

Pani Anna L. od dłuższego czasu chętnie współpracuje z asystentem rodziny, podejmuje świadome, przemyśle działania, które mają na celu poprawę funkcjonowania jej rodziny na co dzień. Dzieci systematycznie uczęszczają na spotkania z psychologiem wraz z matką. Jedzą pełnowartościowe posiłki przygotowywane przez matkę, co nie miało miejsca na początku współpracy. Pani Anna znacznie rozsądniej gospodaruje skromnymi środkami finansowymi, które posiada, nie bierze już pożyczek z parabanków z dużym oprocentowaniem, co miało miejsce wcześniej, a spłaty bardzo obciążały budżet rodziny. Aktywnie poszukuje pracy mając nadzieję na poprawę sytuacji finansowej. Klientka znacznie lepiej sobie radzi w pełnieniu funkcji opiekuńczo – wychowawczych.

Plan pracy z rodziną został zrealizowany.

Podpis pracownika socjalnego

Ewelina S.[57]

Wzór wniosku do sądu rodzinnego o wgląd w sytuację rodziny

Gdańsk, dnia ..............................

Sąd Rejonowy

w ..................................

Wydział Rodzinny i Nieletnich


Wnioskodawca: Imię i nazwisko lub nazwa instytucji

reprezentowana przez:

adres do korespondencji:


Uczestnicy postępowania:

(imiona i nazwiska rodziców)

(adres zamieszkania)

rodzice małoletniego: (imię i nazwisko dziecka, data urodzenia)

Wniosek o wgląd w sytuację dziecka

Niniejszym wnoszę o wgląd w sytuację małoletniego ………………… (imię i nazwisko dziecka, data urodzenia[2]) i wydanie odpowiednich zarządzeń opiekuńczych.

Uzasadnienie

Opis sytuacji zagrożenia dobra dziecka…………………………………………… Mając powyższe fakty na uwadze można przypuszczać, że dobro małoletniego ………………. jest zagrożone a rodzice nie wykonują właściwie władzy rodzicielskiej. Dlatego wniosek o wgląd w sytuację rodzinną małoletniej i ewentualne wsparcie rodziców jest uzasadniony. Pracownikiem dotychczas wspierającym rodzinę jest…………………….(imię, nazwisko, telefon służbowy, adres placówki).

Wszelką korespondencję w sprawie proszę przesyłać na adres korespondencyjny, z powołaniem się na numer i liczbę dziennika pisma.

…………………… …………………………………………………………………….. podpis pracownika podpis specjalisty ds. pomocy dzieciom krzywdzonym/koordynatora


Załączniki:

1. Uchwała zarządu uprawniająca do reprezentacji

2. Ew. inne dokumenty

3. Odpis pisma.

WAŻNE!!!

1) należy złożyć do sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, nie zameldowania.

2) Należy zawsze podać imię i nazwisko dziecka i adres jego pobytu. Tylko w takim wypadku sąd może skutecznie pomóc, m.in. poprzez wysłanie do rodziny kuratora na wywiad [58]

4. Plan pracy w rodzinie

Asystent rodziny zobowiązany jest do pracy z rodziną w miejscu jej zamieszkania, bądź innym miejscu, które wskaże dana rodzina. Współpraca między asystentem i rodziną jest niezwykle ważna, ze względu na to, iż podstawą rozpoczęcia jakichkolwiek działań, zmierzających do poprawy funkcjonowania rodziny i jej kompetencji wychowawczych, jest opracowanie planu pracy z rodziną. [59]

Najważniejszym elementem, który jest potrzebny do podjęcia planu pracy z rodziną jest jej dobrowolność. Godząc się na warunki planu jednocześnie rodzina zgadza się na dokonywanie zmian oraz czynny udział w działaniach. Asystent rodziny powinien na bieżąco informować członków rodziny o planowanych efektach i jak bardzo konieczny jest ich czynny udział. W przypadku gdy rodzina nie wyrazi zgody na współpracę z asystentem rodziny, wiąże się to z tym, iż dzieci są umieszczane w opiece zastępczej. Asystent powinien pokazać rodzinie, iż jego pomoc jest niezbędna i uda mu się wesprzeć rodzinę w przezwyciężaniu ich problemów rodzinnych. Jego postawa musi dawać rodzinie poczucie akceptacji i przekonanie, że będzie ich adwokatem, że jego pomoc będzie użyteczna i odczuwalna. Bardzo ważne jest, aby nie odcinać dzieci od ich biologicznego środowiska rodzinnego, by nie doszło do utracenia więzi z rodzicami. Wyczekiwanym celem powinna być integracja rodziny, wzmocnienie więzi, odbudowanie funkcjonowania opiekuńczo- wychowawczego oraz zneutralizowanie patogennego wpływu na dzieci.

Cechy dobrego planu pracy z rodziną:

realność planu – musimy być pewni, że zasoby rodziny pomogą nam w jego realizacji;
wewnętrzna zgodność, spójność planu –  wspólnie wyznaczone cele nie powinny ze sobą kolidować;
operatywność – zrozumiałość planu, jego przejrzystość i ścisłość, dzięki której nadaje się on do wprowadzenia w życie zgodnie z przewidywanym wykorzystaniem środków oraz kierunkiem działania;
elastyczność - pozwala na wprowadzenie małych zmian, nie odbiegając od wyznaczonych działań;
terminowość – określenie czasu wykonania zarówno celu pośredniego, jak i celu głównego;

kompletność – branie pod uwagę wszystkich koniecznych i niezbędnych działań, które prowadzą do realizacji celu;
perspektywiczność – umiejętność patrzenia w przyszłość. Jak zmieni się życie, gdy wszystkie cele uda się osiągnąć;
konkretność – określenie w sposób jak najbardziej dokładny.[60]

Plan pracy z rodziną nie musi być jednak tworzony w miejscu zamieszkania rodziny. Istnieją inne możliwości, które mogą zostać uwzględnione w wyjątkowych sytuacjach.

Plan pracy z rodziną może zostać opracowany:

- w domu rodziny,

- podczas wizyty zarówno asystenta rodziny jak i pracownika socjalnego,

- w trakcie rozmowy z dorosłymi członkami rodziny,

- w domu rodziny podczas wizyty asystenta rodziny, w trakcie rozmowy z dorosłymi członkami rodziny. (Pracownik socjalny nie jest obecny na spotkaniu, jednak otrzymuje plan do konsultacji oraz w celu złożenia podpisu.)

- w domu rodziny podczas wizyty asystenta rodziny, po rozmowie z rodziną. Asystent sam tworzy plan, po czym odczytuje go rodzinie, wnosi ewentualne sugestie i poprawki zgłoszone przez rodzinę. Pracownik socjalny nie jest obecny na spotkaniu, ale asystent rodziny przekazuje mu plan do konsultacji i podpisu.

- w ośrodku pomocy społecznej na spotkaniu zespołu interdyscyplinarnego służb społecznych, spotykającego się w sprawie danej rodziny i w jej obecności. W skład zespołu mogą wejść asystent rodziny, pracownik socjalny, psycholog, pedagog szkolny, dzielnicowy, kurator.[61]


Plan pracy z rodziną może być stworzony na dowolnym z kolei spotkaniu. Asystent rodziny nie musi tworzyć go od razu, gdyż rodzina nie będzie chciała się przed nim otworzyć. Będzie zniekształcała fakty i zatajała niewygodne informacje, gdyż asystent będzie dla członków rodziny zupełnie obcą osobą. Dlatego korzystniejszym rozwiązaniem jest opracowanie planu pracy z rodziną w momencie, kiedy asystent nabierze w rodzinie autorytetu, kiedy jej członkowie mu zaufają i otworzą się przed nim chociaż częściowo. Obserwacja rodziny przez ten czas jest również pomocna w poznaniu sytuacji oraz ustaleniu celów, które rodzina będzie w stanie zrealizować. Cele te mogą być zarówno krótkoterminowe, czyli od jednego do następnego spotkania z rodziną oraz długoterminowe, czyli obejmujące okres nawet półroczny.[62]

Jednym z niezwykle ważnych części tworzenia planu pracy z rodziną jest to, by klient również otrzymał kopię planu pracy, tak by w każdej chwili mógł go przeczytać. Korzyści z takiej sytuacji to: członkowie rodziny w każdej chwili mogą ponownie przeczytać plan pracy, by przemyśleć to gdzie dążą w pracy z asystentem rodziny i w jakim celu, w jaki sposób mają to zrobić, mogą przypomnieć sobie gdzie i kiedy zobowiązali się wykonać jakieś działanie oraz posiadają dokument, w którym asystent jednoznacznie zobowiązał się im pomóc w konkretnych momentach i w konkretny sposób klienci posiadają potwierdzenie dla instytucji np. dla sądu, że współpracują z asystentem rodziny i starają się zmienić swoją sytuację asystent jest w takiej samej sytuacji jak klient, ma potwierdzenie swojej pracy w środowisku, w razie pytań ze strony zwierzchników czy innych instytucji klient posiadając kopię planu pracy, ma pisemny dowód dla samego siebie na to, że ciężko pracuje nad zmianą sytuacji w chwilach zwątpienia czy regresu, klient ma potwierdzenie, że w trakcie wcześniejszej pracy wiele już osiągnął i nie cofa się do pozycji “zero”. Może mu to ułatwić ponowne przystąpienie do procesu zmian i wzbudzić w nim nowe chęci wcześniej stworzona dokumentacja, ukazująca złe strony i nawyki rodziny, zostaje zastąpiona, przez dokumentację świadczącą o jej dobrych stronach

Napisanie planu pracy z rodziną powinno być wynikiem prowadzonej obserwacji i oceny sytuacji rodziny. Nie może się jednak składać jedynie z oceny asystenta rodziny czy innych instytucji, członkowie rodziny również powinni wyrazić swoje zdanie na temat własnej sytuacji, powiedzieć o zauważonych przez siebie problemach i deficytach. Ocena rodziny powinna być jej przedstawiona, dlatego asystent rodziny powinien unikać w niej sformułowań stygmatyzujących i etykietyzujących członków rodziny. Skupiać się na problemach, jednak oderwać problem od jednego członka rodziny. Nie nazywać kogoś alkoholikiem czy niepełnosprawnym, tylko używać sformułowań “osoba z problemem alkoholowym” i “osoba z niepełnosprawnością”. Zamiast mówić o bezradności w sprawach opiekuńczo wychowawczych, użyć sformułowania “niskie umiejętności opiekuńczo-wychowawcze”.

Taka ocena sytuacji rodziny musi być powtarzana co 6 miesięcy i spisana w formie sprawozdania. Powinno ono zawierać: dane rodziny, dane asystenta, okres współpracy rodziny z asystentem (data), działania (rodziny, z rodziną i na jej rzecz), które zostały wykonane w tym okresie, efekty, które zostały osiągnięte w czasie pracy z asystentem oraz podpis asystenta.

Niestety asystent rodziny nie jest człowiekiem nieomylnym i może popełniać błędy jak każdy inny człowiek. Może się to zdarzyć również podczas sporządzania planu pracy.

!!! Do najczęściej popełnianych błędów podczas pisania planu pracy z rodziną należą:

1) napisanie planu bez udziału rodziny

2) przydzielenie zadań członkom rodziny nieobecnym podczas pisania planu pracy

3) pomylenie działań z celami

4) nie podanie adresów instytucji

5) nie określenie terminów wykonywania działań

6) nałożenie zbyt dużej ilości działań do wykonania między spotkaniami

7) stawianie siebie nad klientem i jego rodziną, narzucanie im działań, których oni nie chcą wykonać

8) rozliczanie klientów z nie wykonanych działań, bez wcześniejszego wysłuchania powodów przez które nastąpiła taka sytuacja

Wzór planu pracy z rodziną :

http://pimis.home.pl/kreator/data/documents/Plan=20-=20formularz.doc

Przypisy

  1. Interesujące nas artykuły: 659-692 k.c.
  2. Przykładowa umowa: http://web.archive.org/web/20130630180139/http://www.wynajmistrz.pl/blog/2012/05/28/najem-okazjonalny-wzor-umowy
  3. https://interwencjaprawna.pl/docs/ARE-511-dyskryminacja-mieszkaniowa.pdf
  4. https://warszawa.naszemiasto.pl/nie-wynajme-mieszkania-mezczyznie-i-cudzoziemcowi-na-ile/ar/c1-4246061
  5. https://lokatorzy.info.pl/prawniczy-ping-pong-kosztem-bezdomnych/
  6. https://lokatorzy.info.pl/dzika-eksmisja-z-ul-danilowiczowskiej-policja-i-mafia-nadal-w-komitywie/
  7. https://lokatorzy.info.pl/podsumowanie-lokatorskiego-roku-2019/
  8. https://lokatorzy.info.pl/
  9. http://www.lokatorzy.wroclaw.pl/
  10. https://www.facebook.com/pages/category/Political-Party/Ruch-Sprawiedliwości-Społecznej-348547675288161/
  11. Hasło nawiązujące do tragicznego morderstwa Jolanty Brzeskiej, 64-letniej działaczki lokatorskiej, którą spalono żywcem w Lesie Kabackim.
  12. K. Gołębioski, Zarząd Majątkiem Wspólnym małżonków, Warszawa: JustLuk 2012.
  13. A. Sylwestrzak, Komentarz do niektórych przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ,[w:]Zarząd majątkiem wspólnym. Komentarz, WK 2016.
  14. http://www.sprawnik.pl/artykuly,10223,24486,kazus-studenta-prawo-rodzinne-malzenskie-ustroje-majatkowe
  15. https://kadry.infor.pl/wynagrodzenie/wynagrodzenie-zasadnicze/250078,Wynagrodzenie-do-rak-wspolmalzonka.html
  16. Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy, Dz. U. 1964 Nr 9 poz. 59, art. 58
  17. http://www.kul.pl/files/803/media/ppe/ppe40.pdf#page=156 s. 157
  18. idem, s. 158
  19. https://rozwod-i-podzial-majatku.pl/podzial-majatku-po-rozwodzie/
  20. tamże
  21. https://natemat.pl/279421,jak-wyglada-podzial-majatku-po-rozwodzie-wspolnosc-majatkowa-ma-znaczenie
  22. Mgr Anna Kilijańska, „Rozwód bez orzekania o winie a zakres obowiązku alimentacyjnego między rozwiedzionymi małżonkami”, https://www.kul.pl/files/19/PPE_10.pdf#page=5,
  23. tamże
  24. tamże
  25. https://oirp.krakow.pl/media/733bce31381a4f9eae77ee40a6542866/Wzory%20kr.doc
  26. https://www.zus.pl/program-rodzina-500
  27. https://www.zus.pl/o-programie-rodzina-500-i-dobry-start/program-dobry-start
  28. http://www.bip.gcs.gda.pl/index.php?idg=1&id=239&x=25&y=26
  29. https://www.gov.pl/web/rodzina/7-pytan-i-odpowiedzi-o-rodzina-500-na-nowych-zasadach
  30. https://adwokatrodacki.pl/blog/czy-rodzice-moga-dysponowac-majatkiem-dziecka/
  31. https://repozytorium.amu.edu.pl/bitstream/10593/17083/1/010%20TOMASZ%20SOKOŁOWSKI.pdf
  32. https://www.infor.pl/prawo/dziecko-i-prawo/dziecko-w-sadzie/99042,Jak-rodzice-reprezentuja-dziecko-przed-urzedami-i-sadem.html
  33. https://www.prawowroclaw.edu.pl/do-kogo-naleza-pieniadze-z-pierwszej-komunii/
  34. https://www.infor.pl/prawo/dziecko-i-prawo/przedszkolak/3055799,3,Zgoda-rodzicow-na-publikacje-wizerunku-dziecka.html
  35. https://www.prawo.pl/zdrowie/zgoda-maloletniego-na-zabieg-medyczny,234980.html
  36. https://caritas.pl/projekty/okna-zycia/
  37. https://prawo.gazetaprawna.pl/artykuly/1445934,okno-zycia-pozostawienie-dziecka-konsekwencje-prawne-sledztwo.html
  38. https://www.tvp.info/45952530/zabral-trzyletnia-corke-na-swiateczny-spacer-i-zostawil-w-oknie-zycia
  39. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Założenia projektu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nad dzieckiem, Warszawa 2008 r.
  40. M. Świderska, , Asystent rodziny- współczesna forma pomocy rodzinie, Wydawnictwo Społecznej Akademii Nauk, Łódź 2013, s. 37-38.
  41. Ibidem. s.38.
  42. M. Łuka, Asystent rodziny- nowa profesja w systemie służb społecznych, [w:] A. Błasiak, E. Dybowska, N. Pikuła (red.), Pedagog i pracownik socjalny wobec wyzwań współczesności, Wydawnictwo WAM, Kraków 2012, s. 190-191
  43. M. Ciczkowska- Giedziun, Asystent rodziny w pracy z rodzinami z wieloma problemami, [w:] M. Piorunek, J. Kozielska, A. Skowrońska- Pućka (red.), RODZINA – MŁODZIEŻ – DZIECKO Szkice z teorii i praktyki pomocy psychopedagogicznej i socjalnej, Wydawnictwo naukowe UAM, Poznań 2016, s. 198-199.
  44. I. Krasiejko, A. Imielińska, Efektywność asystentury rodziny na podstawie badań przeprowadzonych w MOPS w Częstochowie, [w:] op. cit. s. 200.
  45. M. Świderska, Asystent rodziny – współczesna forma pomocy rodzinie, Wydawnictwo Społecznej Akademii Nauk, Łódź, 2013, s.33.
  46. Ibidem, s.37.
  47. M. Świderska, op.cit., s.38
  48. Dz. U. 2011 Nr 149 poz. 887
  49. https://mopr.poznan.pl/programy-mopr/asystent-rodzinny/zasady-wspolpracy-z-asystentem-rodziny/
  50. https://ops.pl/2016/07/przydzielenie-asystenta-rodziny-decyzja/
  51. https://ops.pl/2016/07/zgoda-na-wspolprace-z-asystentem-rodziny/
  52. https://praca.gazetaprawna.pl/artykuly/1415982,wiecej-rodzin-z-pomoca-asystenta-rodziny.html
  53. Kodeks rodzinny i opiekuńczy z dnia 25 lutego 1964r. Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59, art . 109.
  54. Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, Dz.U. 2011, Nr 149, poz. 887, art. 8, poz. 12
  55. https://ops.pl/2017/08/rezygnacja-ze-wsparcia-asystenta-rodziny-zlozona-rodzine-osrodek-pomocy-wowczas-zobowiazany-powiadomic-sad-rodzinny/
  56. Informacje zebrane na podstawie rozmowy z pracownikiem socjalnym.
  57. file:///C:/Users/slowi/Downloads/Wniosek-do-Dyrektora-o-zakończenie-pracy-z-rodziną-1.pdf
  58. https://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjej7eM_JLnAhWktYsKHbONBlAQFjAAegQIBBAB&url=https%3A%2F%2Ffdds.pl%2Freaguj%2FWzor_wniosku_o_wglad_w_sytuacje_dziecka.docx&usg=AOvVaw3Rxoeo4dkXDeJsOikc4CnU
  59. M. Świderska, Asystent rodziny – współczesna forma pomocy rodzinie, Wydawnictwo Społecznej Akademii Nauk, Łódź, 2013, s.42.
  60. M. Świderska, Asystent rodziny – współczesna forma pomocy rodzinie, Wydawnictwo Społecznej Akademii Nauk, Łódź, 2013, s.43.
  61. http://pimis.home.pl/kreator/data/documents/Uwagi=20metodyczne=20do=20konstruowania=20planu=20pracy=20z=20rodzin=C4=85.pdf
  62. http://pimis.home.pl/kreator/data/documents/Uwagi=20metodyczne=20do=20konstruowania=20planu=20pracy=20z=20rodzin=C4=85.pdf